Ang pagtutol, inilalahad sa buong lakas
“Sapagkat iisa ang Diyos, at iisa ang tagapamagitan sa pagitan ng Diyos at ng mga tao, ang taong si Kristo Hesus” (1 Tim 2:5). Sa pinakamatibay nitong anyo, ganito tumatakbo ang pagtutol. Ang puso ng Ebanghelyo ay binuksan ng iisang persona sa iisang halaga ang daan patungo sa Ama, at wala nang ibang kailangan sa pintuan. Ang magpadala ng hiling sa isang Kristiyanong namatay noong ikaapat na siglo ay mukhang muling pagkabit ng tanikala ng mga tagapamagitang inalis ng Krus.
Hindi iyon mahinang argumento, at sa bibig ng karamihan sa mga nagsasabi nito ay hindi rin ito mapangaway. Ito ang pinakamatibay na pagtutol na iniharap laban sa gawaing Ortodoksong ito, at karaniwang itinataas ito ng mga Kristiyanong nagbabantay sa kasapatan ni Kristo dahil mahal nila siya. Ang sagot na Ortodoksong ikinakaway lamang ito palayo ay hindi sumagot.
Kaya ang tapat na paraan ay iwan ang talata kung saan mismo ito naroroon at basahin ang mga pangungusap sa paligid nito, pagkatapos ay tingnan ang sinasabi ng natitirang bahagi ng Bagong Tipan tungkol sa mga Kristiyanong nananalangin para sa isa't isa, at pagkatapos ay tuwirang sabihin kung ano sa palagay ng mga Ortodoksong Kristiyano ang ginagawa nila.
Sa mundong Protestante, marami tayong halimbawa ng mga taong may malambot na puso, na, dahil sa pag-ibig kay Kristo, ay mabait sa ibang tao.
Padre Seraphim Rose, usapan tungkol sa kasimplehan (1979), sa Hieromonk Damascene, Father Seraphim Rose: His Life and Works (Si Padre Seraphim Rose: Ang Kanyang Buhay at mga Gawa), kab. 87 (St. Herman of Alaska Brotherhood)
Ang ginagawa ni Pablo sa talatang iyon
Nagbubukas ang talatang naglalaman ng siping iyon sa isang utos na mamagitan. “Ipinapayo ko nga, una sa lahat, na gawin ang mga pagsusumamo, panalangin, pamamagitan, at pagpapasalamat para sa lahat ng tao” (1 Tim 2:1). Apat na talata bago niya isulat na iisa ang tagapamagitan, inuutusan ni Pablo ang mga Kristiyanong tumayo sa pagitan ng ibang tao at ng Diyos sa panalangin. Kung ang pamamagitan ng isang nilikha ay paligsahan laban kay Kristo, dito sana ito unang ibinukod.
Ang nagpapatangi sa pamamagitan ni Kristo ay inilalahad sa mismong susunod na linya: “ibinigay niya ang kanyang sarili bilang pantubos para sa lahat” (1 Tim 2:6). Ibang uri iyon ng gawa kaysa paghiling. Walang banal na namatay para sa kasalanan ninuman, walang Ortodoksong panalanging nagmumungkahing may ganoon, at ilang beses sa bawat serbisyo sinasabi ng mga himno ng Simbahan ang kabaligtaran.
Palagi ring humihingi ng panalangin si Pablo, at hindi bilang pormalidad. Nagmamakaawa siya sa mga taga-Roma na makipagpunyagi kasama niya sa kanilang mga panalangin, sinasabihan niya nang dalawang beses ang mga taga-Tesalonica na ipanalangin siya, at hinihiling niya sa mga taga-Efeso na ipanalangin na bigyan siya ng mga salitang sasabihin. Inilalahad ni Santiago ang prinsipyo: “Malaki ang nagagawa ng masigasig na panalangin ng taong matuwid” (Sant 5:16). Itinuturing ng Kasulatan na tunay na mabisa ang mga panalangin ng ibang Kristiyano, at tinutukoy nito ang mga matuwid.
Ang paghiling ng panalangin ay hindi kaparehong gawa ng pananalangin sa isang banal
Pinaglalabo ng Ingles ang isang pagtatanging mahalaga rito. Ang to pray, sa lumang Ingles, ay nangangahulugan lamang na humiling, kaya sinasabi ng mga tauhan sa Shakespeare ang I pray thee sa mga taong malinaw namang hindi banal. Ang mga Ortodoksong panalanging nakatuon sa mga banal ay mga hiling sa lumang kahulugang iyon, at ipinapakita ito ng kanilang balarila: ipanalangin mo kami, mamagitan ka para sa amin, sumamo ka kay Kristo naming Diyos alang-alang sa amin.
Ang hindi kailanman hinihingi sa isang banal ay ang tanging maibibigay ng Diyos. Walang Ortodoksong Kristiyanong humihingi sa isang banal ng kapatawaran ng mga kasalanan, ng kaloob ng Banal na Espiritu, o ng Katawan at Dugo ni Kristo. Nagtatapos ang bawat serbisyo sa pagtukoy ng lahat sa Banal na Trinidad, at ibinibigay ang bawat basbas sa ngalan ng Ama, ng Anak at ng Banal na Espiritu.
Sa praktika ay madaling makita ang pagkakaiba. Hinihiling ng isang parokyana sa Kovan sa babaeng katabi niya sa oras ng kape na ipanalangin ang isang appointment sa ospital sa Martes, at nang gabing iyon ay hinihiling niya kay San Panteleimon ang gayunding bagay. Itinuturing niya ang mga ito bilang dalawang pagkakataon ng iisang gawa, na naiiba lamang dahil ang isa sa dalawang kaibigan ay mas nauna na sa kanya.
May naririnig ba ang mga yumao?
Sa ilalim ng pagtutol na teolohikal ay may praktikal na pagtutol, at madalas ito ang tunay na tanong: hindi ka naririnig ng mga patay, kaya sino ba talaga ang kinakausap mo? Hindi sumasagot ang Ortodoksiya na alam ng mga banal ang lahat, dahil hindi naman. Ang sagot ay buhay sila kay Kristo, at anuman ang alam nila tungkol sa atin, alam nila ito sa kanya at hindi nang hiwalay sa kanya.
Hindi tahimik ang Kasulatan tungkol dito. Sinasabi ni Kristo tungkol sa mga patriyarka na ang Diyos ay “hindi Diyos ng mga patay, kundi ng mga buhay: sapagkat ang lahat ay nabubuhay sa kanya” (Lc 20:38). Sinasabi rin niyang may “kagalakan sa harap ng mga anghel ng Diyos dahil sa isang makasalanang nagsisisi” (Lc 15:10), na nangangahulugang alam sa langit ang mga tiyak na pangyayari sa mga tiyak na buhay sa lupa.
Mas malayo pa ang Pahayag. Sa ilalim ng altar ay ang mga kaluluwa ng mga pinatay dahil sa salita ng Diyos, at sumisigaw sila nang malakas, itinatanong sa Diyos kung gaano pa katagal bago siya kumilos (Pah 6:9-10). May malay sila, alam nila ang hindi pa tapos na usapin sa lupa, at hinihiling nila sa Diyos na may gawin tungkol dito. Anuman pa ang siping iyon, pamamagitan ito na inihahandog ng mga taong namatay na.
Ang ipinapakita ng Pahayag na nangyayari sa langit
Dalawang tagpo sa Pahayag ang sinisipi sa halos bawat Ortodoksong talakayan tungkol sa paksang ito, at dapat itong basahin nang mabagal. Nang kunin ng Kordero ang balumbon, ang apat na nilalang na buhay at ang dalawampu't apat na matanda ay nagpatirapa sa harap niya, “bawat isa ay may alpa, at mga gintong mangkok na puno ng kamangyan, na siyang mga panalangin ng mga banal” (Pah 5:8). Ang mga panalangin ng mga Kristiyano sa lupa ay nasa kamay ng iba, sa langit, inihahandog.
Mas tuwiran pa ang ikalawang tagpo. May anghel na nakatayo sa altar na may hawak na gintong insensaryo, at binigyan siya ng maraming insenso, “upang ihandog niya ito kasama ng mga panalangin ng lahat ng mga banal sa gintong altar na nasa harap ng trono”; at ang usok ng insenso, kasama ang mga panalangin ng mga banal, “ay pumailanlang sa harap ng Diyos mula sa kamay ng anghel” (Pah 8:3-4).
Anuman ang kongklusyon ng isang tao mula sa mga talatang iyon, hindi nila inilalarawan ang langit bilang selyadong silid. Inilalarawan nila ang mga nilalang sa harapan ng Diyos na humahawak sa mga panalangin ng Simbahan. Ito rin ang dahilan kaya punô ng insenso ang isang Ortodoksong serbisyo, at kaya nagbubukas ang Bisperas sa talatang “Itaas nawa ang aking panalangin sa harap mo na parang insenso” (Slm 141:2). Ang insensaryo ay isang pahayag kung paano naglalakbay ang panalangin.
Ang ginawa ng mga Kristiyano bago pa ito pagtalunan ninuman
Mas matanda ang gawain kaysa sa mga argumento para rito, na karaniwang tanda na lumago ito sa halip na imbentuhin. Sa dambanang nasa ilalim ng simbahan ng San Sebastiano sa Roma ay may mga bisitang kinalmot ang kanilang hiling sa plaster, na humihiling kina Pedro at Pablo na ipanalangin ang mga pinangalanang tao; karaniwang itinatakda ang mga graffiti sa kalagitnaan ng ikatlong siglo. Hindi ito mga tratado. Sulat-kamay ito ng mga ordinaryong Kristiyano.
Nasa Manchester ang pinakamatandang kilalang panalanging nakatuon sa Ina ng Diyos, ang Sub tuum praesidium, sa isang papirong Griyego. Pinagtatalunan ang petsa nito, at inilalagay ito ng mga iskolar kahit saan mula ikatlo hanggang ikaapat na siglo, at dapat itong sabihin ng tapat na paglalahad sa halip na angkinin ang pinakamaagang bilang. Humihingi ito ng kanyang proteksiyon at ng kanyang mga panalangin, at inaawit pa rin ito sa mga Ortodoksong simbahan.
Pagsapit ng 787 ay luma na ang gawain kaya inilarawan ito ng Ikalawang Konsilyo ng Nicea bilang tinanggap na tradisyon, na nagsasalita tungkol sa pagpaparangal sa Theotokos, sa mga anghel, sa mga apostol, propeta at martir, at sa paghingi ng kanilang pamamagitan. Para sa mambabasang Protestante ay hindi inaayos ng konsilyong ganoon kaluma ang tanong, at hindi ito iniaalok dito na parang ganoon. Bilang ebidensiyang makasaysayan, gayunman, ipinapakita nito kung ano ang ginagawa na at matagal nang ginagawa ng mga Kristiyano.
Ang tapat na pangamba: maaari ngang lumabo ang guhit
Narito ang bahaging hindi dapat madaliin ng mga manunulat na Ortodokso. Naaanod nga ang popular na debosyon, sa bawat siglo at bawat bansa. Maaaring ituring ang isang banal bilang espesyalistang kinokonsulta para sa isang uri ng gulo, maaaring dumausdos ang panalangin tungo sa pakikipagtawaran, at maaaring lapitan ang Ina ng Diyos na parang mas mahinahon siya kaysa sa kanyang Anak, na sumisira sa Ebanghelyo sa puso mismo nito. Ang sinumang gumugol ng panahon sa isang malaking parokya ay nakakita na ng ilan dito.
Matagal nang alam ito ng Simbahan at kumilos na siya. Ipinagbawal ng Sinodo ng Laodicea noong ikaapat na siglo na talikuran ng mga Kristiyano ang Simbahan ng Diyos at tumawag sa mga anghel sa hiwalay na pagtitipon, na tinatawag itong lihim na idolatriya, at lumilitaw na ito rin ang kamaliang binabalaan ni Pablo sa Col 2:18. Napapansin ng mga komentarista na ipinapalagay ng gayunding konsilyo sa ibang bahagi na normal ang pagpaparangal sa mga martir, kaya ang tinutumbok ay isang karibal na kulto at hindi ang pamamagitan mismo.
May kinukuhang kongklusyon ang isang Ortodoksong pari mula sa kasaysayang iyon, at hindi ito panlaban. Kung naging pamahiin na ang gawain ng isang parokyano, ang sagot ay itama ito, hindi ipagpaliwanag. Umiiral ang pagtatangi sa pagitan ng paggalang at pagsamba dahil mismo maaaring matawid ang guhit, at walang gumuguhit ng guhit kung saan walang makalilihis.
Ano ba talaga ang hinihiling
Alisin ang mga pagbaluktot at katamtaman ang natitira. Naniniwala ang isang Kristiyano na iisang katawan ang Simbahan, na hindi ito niluray ng kamatayan, at na ang paghiling ng panalangin sa isang kasapi ng katawang iyon ay hindi insulto sa Ulo nito. Ang bawat hiling na ginagawa sa isang banal ay hiling na humiling sila kay Kristo, kaya mula sa kanya nagmumula ang sagot sa bawat ganoong panalangin.
Walang nag-aakalang ang paghiling sa isang kaibigan pagkatapos ng simbahan na ipanalangin ang isang batang maysakit ay naglalagay sa kaibigan bilang karibal ni Kristo. Iniaabot ng Ortodoksiya ang gayunding ordinaryong paggalang sa kabila ng libingan, sa batayang ang kaibigang inilibing noong isang taon ay hindi mas kaunting buhay kaysa sa nakaupo sa kabilang upuan. Totoo iyon o hindi; hindi naman iyon idolatriya sa alinmang paraan.
May isa pang mas tahimik na punto. Ang Kristiyanong walang hinihilingang ipanalangin siya ay hindi mas malapit kay Kristo dahil doon, kundi mas nag-iisa lamang, at hindi pinupuri ng mga sulat apostoliko ang ganoong uri ng pag-iisa. Punung-puno ang mga liham ni Pablo ng mga taong nag-aalalayan. Hawak lamang ng Ortodoksiya na mas mahaba ang listahan ng mga taong maaaring umalalay sa iyo kaysa sa talaan ng parokya.
Kung saan nito iniiwan ang mambabasang hindi sumasang-ayon
Wala rito ang humihiling sa isang bisitang Protestante na magsimulang humiling ng panalangin sa mga banal. Hinihiling lamang nitong timbangin ang gawain ayon sa kung ano ito at hindi sa kung ano ang hitsura nito mula sa malayo: isang hiling ng panalangin, na nakatuon sa mga Kristiyanong buhay kay Kristo, na sinasagot ni Kristo lamang.
Si Padre Seraphim Rose, ang Amerikanong hieromonk na ang mga aklat ay nagdadala ng maraming nagtatanong sa paksang ito, ay pinalaki sa isang pamilyang Protestante at mahaba ang isinulat niya tungkol sa kung paano dapat magsalita ang mga Ortodoksong Kristiyano sa mga taong pinanggalingan nila. Hawak niya ang tradisyonal na aral na Ortodokso na iisa ang Simbahan at na sa kanya ibinibigay ang mga sakramento, at tumanggi pa rin siyang maghatol kung saan nakatayo ang sinumang indibidwal sa harap ng Diyos.
Ipinagdiriwang ng parokya sa Kovan ang pagpupuyat tuwing Sabado ng gabi at ang Liturhiya tuwing Linggo ng umaga, at kabilang sa mga litaniya ng dalawa ang mga panalangin para sa mga buhay, mga panalangin para sa mga yumao, at mga hiling ng panalangin ng mga banal. Malugod na tinatanggap ang bisitang tumayo sa buong panahon nito at sumang-ayon lamang sa bahagi.
Walang dahilan kung bakit hindi natin sila matatawag na mga Kristiyano at makakasundo nang mabuti
Padre Seraphim Rose, liham ng 27 Nobyembre 1980, sa Hieromonk Damascene, Father Seraphim Rose: His Life and Works, kab. 84 (St. Herman of Alaska Brotherhood)