Ang tanong sa ilalim ng tanong
Karaniwang may ibang itinatanong ang mga taong nagtatanong kung nasaan ang langit. Gusto nilang malaman kung ano ang Diyos, at kung ang Diyos na tinatawag na pag-ibig sa isang hininga ay maaaring maging ang Diyos ding nagpapadala ng mga tao sa walang hanggang apoy sa kasunod na hininga. Patas na tanong ito at napakatanda na, at hindi ito sinagot ng mga Ama ng Simbahan sa pamamagitan ng pagpapalambot sa alinmang kalahati.
Ang ginawa nila sa halip ay ilipat ang tanong mula sa heograpiya patungo sa relasyon. Ang langit at impiyerno sa salaysay na ito ay hindi dalawang silid sa isang malaking gusali, na nakakandado ang mga pinto mula sa labas. Dalawa silang paraan ng pagtayo sa harap ng iisang Diyos, na hindi nagbabago ng isip tungkol sa sinuman, at ang pag-ibig na hindi binabawi maging sa mga sinumpa.
Hindi isang hanay ng koordinado
Kapansin-pansing maingat ang mga manunulat na Ortodokso sa wikang pangkalawakan dito. Naglaan si Padre Seraphim Rose ng isang seksyon ng The Soul After Death (Ang Kaluluwa Pagkatapos ng Kamatayan) sa tinawag niyang kinalalagyan ng langit at impiyerno, at nangatwiran siyang ganap silang totoo nang hindi naman mga lugar sa anumang magaspang na paraang kayang hawakan ng isang mapa. Ang kaluluwang umaalis sa katawan ay hindi naglalakbay ng masusukat na distansya.
Hindi ito makabagong kahihiyan tungkol sa larawang bago pa ang agham. Mas matanda pa ito kaysa sa teleskopyo. Palaging gumamit ang Simbahan ng wika ng taas at lalim, ng pag-akyat at ng kalaliman, at palagi niyang alam na gumagamit siya ng mga imahen para sa isang bagay na hindi kayang isilid ng mga imahen. Malaya ang tulang liturhiko sa gayong mga larawan dahil nga walang inaasahang maglalabas ng kompas.
Ang pag-alis sa balangkas na pangkalawakan ay hindi nagpapalabo sa paksa. Mas pinapatalas nito ito. Ang isang lugar ay maaaring marating nang aksidente o dahil sa pagkakamali ng administrasyon; ang isang relasyon ay hindi. Kung ang inilalarawan ay isang paraan ng pagtayo sa harap ng Diyos, walang anumang pabigla-bigla ang nagpapasya nito, at walang panlabas na masisisi para rito. Nagiging mas kaunti ang pagkakahawig ng turo sa hatol na ipinataw sa isang tao at mas nagiging pagsusuri ito sa kung ano ang ginawa niya sa kanyang sarili.
Iisang pag-ibig ng Diyos, dalawang karanasan
Ang kilos ng mga Ama ay ilagay ang pagkakaiba sa tumatanggap at hindi sa Diyos. Nagsasalita na nang ganito ang Banal na Kasulatan: sinasabi ng sulat sa mga Hebreo, sa pananalita ng King James Version, na “For our God is a consuming fire” (Heb 12:29), sa pagsipi sa Deuteronomio, at ang apoy ding iyon sa Kasulatan ay init at liwanag at kaluwalhatian kasingdalas ng pagiging pagkawasak nito. Ang nagkakaiba ay kung ano ang nasasalubong ng apoy.
Si San Isaac ng Siria, isang obispo ng Nineveh noong ikapitong siglo na ang Ascetical Homilies (Mga Homiliyang Asetiko) ay binabasa sa buong daigdig na Ortodokso, ang pinakamatalas magsabi nito. Itinuturo niyang hinahagupit ng pag-ibig ang mga nagdurusa sa impiyerno, at na ang kapangyarihan ng pag-ibig ay kumikilos sa dalawang paraan nang sabay, pinaparusahan ang mga tumindig laban dito habang pinagagalak ang mga namuhay nang kaayon nito. Ang kasangkapan ng parusa, sa pagbasang ito, ay hindi galit ng Diyos kundi isang pagmamahal ng Diyos na hindi kayang tiisin ng makasalanan.
Si Padre Lawrence Farley, sa pagbubuod sa mga Ama tungkol dito, ay gumagamit ng paghahambing ng sikat ng araw at ng pagkabulag: pantay na nagliliwanag ang liwanag sa lahat, at ang nakukuha ng isang tao mula rito ay nakadepende sa kalagayan ng mata. Hindi orihinal sa kanya ang paghahambing. Dumadaloy ito sa buong tradisyon, at kaya't madalas sabihin ng mga manunulat na Ortodokso na iisa lamang ang apoy ng impiyerno at ang liwanag ng langit.
Saan nagmula ang imahen
Hinugot ang larawan mula sa sunod-sunod na eksena at hindi pinangatwiran mula sa mga unang prinsipyo. Nakita ni Moises ang isang palumpong na nagliliyab nang hindi nasusunog. Naglakad ang tatlong kabataan nang walang pinsala sa hurnong Babilonyo habang pinapatay ng apoy ang mga taong nakatayo sa labas nito. Sa Bundok Tabor ay nakita ng mga alagad ang isang hindi nilikhang liwanag na lumalabas mula sa mismong katawan ni Kristo, at sinabihan silang huwag munang magsalita tungkol dito.
Dala rin ng pagsamba ang parehong intuwisyon. Bago ang pakikinabang ay ipinapanalangin ng Simbahan sa kanyang mga tao na maging pagpapagaling ang mga Misteryo at hindi paghatol at pagkondena, na may saysay lamang kung iisa ang kaloob at iba ang bisa nito sa tumatanggap. Hindi nagiging dalawang magkaibang sustansya ang tinapay at alak para sa dalawang magkaibang uri ng tao. May isang bagay sa tao ang nagpapasya kung paano dumarating sa kanya ang parehong kaloob.
Ano ang hindi ibig sabihin nito: unibersalismo
Madali at hindi matapat ang lumipat mula rito sa pag-aangkin na naliligtas ang lahat sa wakas dahil hindi tumitigil ang pag-ibig. Hindi ito itinuro ng Ortodoksiya. Hinatulan ng Ikalimang Konsilyong Ekumeniko noong 553 ang doktrinang Origenista ng pagkakaroon ng kaluluwa bago ang katawan, at hindi kailanman tinanggap bilang turo ng Simbahan ang mas malawak na eskemang Origenista ng huling pagpapanumbalik ng lahat ng bagay.
Iisa ang pang-uring iniingatan ng Mt 25 para sa buhay ng mga matuwid at para sa parusa ng iba, at iningatan din ito ng Simbahan nang hindi ipinapaliwanag palayo. Ang hawak ng Ortodoksiya ay ang pagtanggi ay sa nilalang at hindi sa Diyos, at na maaaring ipagdasal ng Simbahan ang sinuman, kabilang ang mga walang basehan siyang asahan, dahil hindi niya alam ang wakas ng anumang kuwento maliban sa kanyang sarili. Malayo sa doktrinang tiyak na maliligtas ang lahat ang ganitong uri ng pag-asa.
May kaugnay na babala tungkol kay San Isaac mismo. Iginagalang siya bilang santo, pinahahalagahan ang kanyang Ascetical Homilies, at may ilang talata tungkol sa mga huling bagay na iniuugnay sa kanya na pinagtatalunan na sa loob ng maraming siglo. Sinisipi nang may pagsang-ayon sa buong daigdig na Ortodokso ang turo tungkol sa hagupit ng pag-ibig; ang tanong kung hanggang saan maaaring itulak ang kanyang iba pang haka-haka ay hiwalay na bagay, at hindi pa ito tapos.
Ano ang hindi ibig sabihin nito: isang karikatura ng Kanluran
Minsan inihahanay ng mga manunulat na Ortodokso ang turong ito laban sa isang larawang Kanluranin kung saan pinaparusahan ng Diyos ang mga makasalanan dahil hinihingi ng kanyang katarungan ang kabayaran, at kadalasang masyadong matalas ang pagguhit ng kaibahan. Ang legal at panghukumang wika ng kaligtasan ay hindi imbensyong Kanluranin na ipinataw sa Ebanghelyo. Nasa Roma ito, nasa mga Salmo ito, at ginamit ito ng mga Amang Griyego nang kasinglaya ng mga Latino.
Sina Anselmo noong ikalabing-isang siglo, at ang mga teologong Repormado na bumuo ng penal substitution pagkatapos niya, ay sinisikap magsabi ng isang seryosong bagay tungkol sa halaga ng kasalanan at tungkol sa kung bakit kailangan ang krus at hindi lamang ito nakakaantig. Ang mga Kristiyanong humahawak sa salaysay na iyon ay hindi naglalarawan ng isang maliit na Diyos. Sineseryoso nila ang pagkakasala, na tanda ng moral na realismo at hindi ng kalupitan.
Kung saan naiiba ang Ortodoksiya ay sa kung aling wika ang itinuturing nitong pangunahin. Medikal sa halip na porensiko ang nangingibabaw nitong balarila: ang kasalanan bilang sakit na sumisira sa may dala nito, ang kaligtasan bilang pagpapagaling, ang Diyos bilang manggagamot, ang impiyerno bilang kalagayan ng taong ayaw magpagaling. Nasa Banal na Kasulatan ang dalawang hanay ng imahen. Ang kung alin sa kanila ang namumuno sa iba ay nagpapabago sa hitsura ng buong larawan, at sulit sabihin nang tahasan ang pagkakaibang iyon sa halip na lusawin ito sa pag-aangkin na iisa lamang ang ibig sabihin ng lahat.
Ano ang sumusunod sa gawain
Kung ang impiyerno ay pag-ibig na tinanggihan at hindi pag-ibig na ipinagkait, ang buhay Kristiyano ay hindi gaanong nagiging pagtitipon ng ebidensya para sa depensa at mas nagiging pagsasanay ng mata upang kayanin ang liwanag. Para diyan ang gawaing Ortodokso. Ang pag-aayuno, ang pagkumpisal, ang paglilimos, ang pagpapatawad sa mga taong hindi humihingi ng paumanhin, ang pagtayo sa mahahabang serbisyo: wala rito ang kumikita ng anuman, at dahan-dahang binabago ng lahat ng ito kung ano ang kayang tanggapin ng isang tao.
Nararapat sa sariling linya ang pagpapatawad dito, dahil ito ang pinakamahirap sa mga ito at ang pinakatumpak na nauugnay sa turo. Ang taong ayaw magpatawad ay nagsasanay, sa maliit na paraan, sa mismong pagtanggi na inilalarawan ng mga Ama: dumarating ang pag-ibig at hindi ito pinapapasok. Patuloy na idiniriin ng mga serbisyong Ortodokso ang puntong ito, lalo na sa gabi bago magsimula ang Dakilang Kuwaresma, kung kailan humihingi ng tawad ang bawat isa sa simbahan sa bawat isa, nang harapan at isa-isa sa pangalan.
Naglalagay din ito ng hangganan sa relihiyosong katigasan, at dito kinakagat ng turo ang sarili nitong mga mananampalataya. Ang taong tiyak na tiyak sa doktrina tungkol sa kalikasan ng pag-ibig ng Diyos, at malamig naman sa taong nakatabi sa kanya, ay walang naunawaan tungkol dito. Si Padre Seraphim Rose, isang Amerikanong nagbalik-loob na ginugol ang huling mga taon niya sa pagbabala sa ibang nagbabalik-loob laban dito mismo, ay inilagay ang prayoridad sa isang pangungusap.
Ang pagiging tama ay ang panlabas na panig ng Kristiyanismo. Mahalaga ito, ngunit hindi ito ang pinakamahalaga.
Padre Seraphim Rose, pahayag tungkol sa pagiging simple, 1979, sa Hieromonk Damascene, Father Seraphim Rose: His Life and Works (St. Herman Press, 2003), kab. 87
Isang pintong iniwang bukas
Mapapansin ng mga mambabasa mula sa ibang tradisyong Kristiyano na inilahad ng artikulong ito ang mga pagkakaiba sa halip na labuin ang mga ito. Sinadya iyon, at hindi ito pagsaway. Ang isang salaysay tungkol sa langit at impiyerno na lalabas palang kapareho ng sa lahat ay walang silbi kaninuman, at ang pagkukunwaring ganoon ay pang-insulto sa mambabasang naparito upang malaman kung ano talaga ang hawak ng mga Ortodokso.
Si Padre Seraphim Rose, na nagbalik-loob sa Ortodoksiya mula sa isang pamilyang Protestante at hindi kailanman tumigil sa pagsulat para sa mga taong tulad nila, ay tinanong noong 1980 ng isang katekumena kung maaari niyang ipagpatuloy ang pagtawag na Kristiyano sa kanyang mga kamag-anak na Protestante at Romano Katoliko. Mahaba at walang pag-iwas ang sagot niya, hawak ang pag-aangking Ortodokso tungkol sa Simbahan habang tumatangging humatol sa kaluluwa ninuman, at nagtapos siya sa isang pormulasyong iniuugnay niya kay Padre Dimitry Dudko.
Nagdagdag siya ng panaklong agad pagkatapos, na mas magkakaroon ito ng bigat kung mas mabuting halimbawa ang ibibigay ng mga Ortodokso mismo. Tila iyan ang tamang nota upang tapusin. Ang turong inilarawan dito ay hindi banta na nakaumang sa sinuman. Salaysay ito kung ano ang ginagawa ng pag-ibig kapag nasalubong nito ang isang tao, at paanyaya upang alamin kung totoo ito.
Dapat nating tingnan ang mga hindi Ortodokso bilang mga taong hindi pa naipapahayag ang Ortodoksiya, bilang mga taong potensyal na Ortodokso
Padre Seraphim Rose, sulat ng 27 Nobyembre 1980, sa Hieromonk Damascene, Father Seraphim Rose: His Life and Works (St. Herman Press, 2003), kab. 84