Isang aklat na isinulat sa isang silong
Noong unang bahagi ng dekada 1960, sa isang tirahan sa silong malapit sa sentro ng San Francisco, may isang binatang nakaupo sa isang mesang natatabunan ng salansan ng mga aklat at folder ng mga tala. Kakaunti ang liwanag ng araw na umaabot sa silid. May pagpatay na naganap doon ilang taon bago siya lumipat, at sabi ng mga kapitbahay ay may hindi kaaya-ayang nananatili pa rin sa lugar; tinakpan ng nangungupahan ang isang dingding ng mga ikono at nagpanatili siya ng nakasinding pulang lampara sa harap ng mga ito. Eugene Rose ang pangalan niya. Kaunting panahon pa lamang ang nakalilipas nang binyagan siya sa Simbahang Ortodokso, at walong taon pa bago siya tonsurahin bilang monghe.
Ang isinusulat niya ay sinadyang maging napakalaki: isang kronika sa labing-apat na kabanata na tinawag na The Kingdom of Man and the Kingdom of God. Ang ikapitong kabanata lamang ang natapos nang makinilyado. Ang kabanatang iyon ang aklat na hawak natin ngayon sa ilalim ng pamagat na Nihilism: The Root of the Revolution of the Modern Age, inilathala ng kanyang kapatiran noong 1994, labindalawang taon pagkamatay niya, at wastong iniuugnay sa pahina ng pamagat sa “Eugene (Fr. Seraphim) Rose”, sapagkat ang lalaking sumulat nito ay hindi pa noon si Padre Seraphim.
Ang tunay na kahulugan ng salita
Nakinis na ang salita sa katatalo. Naririnig ito ng karamihan at ang nalalarawan nila ay may ingay: isang terorista, isang winasak na galerya, isang binatang nakaitim na nagpapahayag na walang anumang mahalaga. Nagsisimula si Rose sa pagtabi sa mga iyon. Ang gayong mga bagay, sabi niya, ay ang kapansin-pansing ibabaw ng suliranin at hindi ang suliranin. Ang gusto niya ay ang pag-iisip sa ilalim nito, ang nagbubunga ng mga iyon at nagbubunga rin ng mas tahimik na mga tao.
Para sa kahulugan ay dumudulog siya sa lalaking itinuring niyang bukal ng pilosopikong nihilismo, at tuwiran niya itong sinipi. Ganito ang pangungusap ni Nietzsche: “Na walang katotohanan; na walang ganap na kalagayan ng mga bagay — walang ‘bagay-sa-sarili-nito.’ Ito lamang ang Nihilismo, at ng pinakasukdulang uri.” Pinapansin ni Rose na narinig na ng karamihan sa atin ang gayunding doktrina sa pinaamong anyo nito, sa pangungusap na relatibo ang lahat ng katotohanan. Saka niya hinugot ang konklusyong nagbibigay ng hugis sa kanyang aklat.
ang tanong ng Nihilismo ay, sa pinakamalalim, isang tanong tungkol sa katotohanan; ito nga, sa katunayan, ang tanong ng katotohanan
Eugene (Fr. Seraphim) Rose, Nihilism: The Root of the Revolution of the Modern Age (Nihilismo: Ang Ugat ng Rebolusyon ng Makabagong Panahon), kab. I “Introduction: The Question of Truth” (St. Herman of Alaska Brotherhood, Ikalawang Edisyon, 2020)
Dalawang pangungusap na hindi masasabi
Ang pinakanakapagpapasigla na talata sa aklat ay siya ring pinakamaikli, at isa itong piraso ng karaniwang lohika na masusuri ninuman. Dalawang pahayag ang malawakang umiikot: empirikal ang lahat ng katotohanan, at relatibo ang lahat ng katotohanan. Itinuturo ni Rose na ang una ay hindi mismo isang pahayag na empirikal — walang eksperimentong nagtatatag nito — at ang ikalawa ay mismong isang ganap na pag-angkin. Winawasak ng bawat isa ang sarili sa mismong pagkakasabi nito. Anuman pa ang sumunod, ito ay sumusunod: kung may anumang katotohanan, hindi ito maaaring relatibo lamang.
Mula rito ay hinuhugot niya ang isang kasunod na may mas malawak na bunga. Ang mga unang prinsipyo ng alinmang sistema ng kaalaman ay hindi maitatatag ng sistemang iyon, dahil ang mga ito ang pinagmumulan ng sistema; kailangang ibigay ang mga ito nang maaga. Ang pagkakabuklod at pagkakapareho ng kalikasan, ang pagiging maaasahan ng katwiran sa paghugot ng konklusyon mula sa obserbasyon, ang palagay na ang nalalaman ng isang tao ay maaari ring malaman ng iba — wala sa mga ito ang bunga ng laboratoryo. Hawak ang mga ito, at makatwirang hawak, ngunit hawak ang mga ito sa pananampalataya sa tahasang kahulugan ng salita.
Maingat siya rito, at sulit na maging maingat kasama niya. Hindi niya inaatake ang agham, at hindi siya kumukuha ng puntos sa debate laban sa mga siyentipiko. Ang kanyang pangangatwiran ay na ang lahat, sa bawat panahon, ay nakatayo sa isang bagay na hindi napatunayan ng mga pamamaraang gagamitin nila pagkatapos, at na ang kawili-wiling tanong ay hindi kailanman kung may pananampalataya ba ang isang tao kundi kung saan nakasandal ang pananampalataya niya.
Apat na yugto, at ang una ang pinakatahimik
Sinusundan ng katawan ng aklat ang isang pagkakasunod-sunod na tinatawag ni Rose na dayalektikang nihilista: apat na yugto, at ang bawat isa ay sumusunod sa unang pagtanggi sa halip na tumutol dito. Tahasan niyang sinasabing nagsasanib ang mga ito, na hindi ito basta pangkronolohiya, at na walang sinumang purong halimbawa ng alinman sa mga ito; halo ng dalawa man lamang ang karamihan sa mga tao.
Sa mga ito ay ang una ang pinakamahabang tinatalakay niya, at ang pinakamalamang na naglalarawan sa hanging hinihinga ng mambabasa. Inilalarawan niya ang isang sibilisasyong nagsasalita pa rin, sa mga pormal na okasyon, tungkol sa mga walang hanggang katotohanan at sa dangal ng tao at sa sibilisasyong Kristiyano, samantalang walang sinuman sa silid ang lubos na sineseryoso ang mga salita. Naging palamuti na sila ng wika, pumupukaw ng alaala ng panahong may tiyak silang kahulugan. Walang itinanggi. Basta't hinayaan lamang umalis ang kahulugan.
Kung ang kanyang balangkas na apat na yugto ba ang tamang mapa ng makabagong kasaysayan ng kaisipan ay isang patas na tanong, at malaya ang mambabasang isipin na masyado itong maayos. Mas mahirap ipagwalang-bahala ang obserbasyong nasa ilalim nito: na bihira ang lantarang pagtanggi, at na karaniwang namamatay ang mga paniniwala sa pamamagitan ng pananatili bilang palamuti.
- Liberalismo — hindi isang partidong pampulitika kundi isang ugali ng isip, kung saan ang katotohanan ay hindi inaatake at hindi ipinagtatanggol kundi tahimik na inililipat mula sa gitna ng mesa. Iniingatan ang lumang mga salita at hinahayaang maubos ang lumang mga kahulugan mula sa mga ito.
- Realismo — ang paghigpit ng tunay tungo lamang sa masusukat, kaya nagiging palamuti o damdamin ang anupamang iba.
- Bitalismo — ang paghalili ng matingkad na karanasan sa katotohanan, sa sandaling isuko na ang katotohanan: ang tindi bilang pamantayan, ang damdamin bilang katibayan.
- Ang nihilismo ng pagwasak — ang lantarang pagbaling laban sa mismong kaayusan, na nasaksihan ng ikadalawampung siglo sa lawak na hindi kailanman naisip ninuman.
Inilalarawan niya ang bansang tinirhan niya
Dito tumitigil ang aklat sa pagiging sanaysay. Hindi manonood si Eugene Rose sa kalagayang sinusuri niya. Itinakwil niya ang Kristiyanismong Protestante ng kanyang pagkabata bilang manipis, naghanap ng realidad sa pilosopiyang Kanluranin at saka sa mga relihiyon ng Silangan, at nakarating sa wala. Binasa niya si Nietzsche hanggang may kuryente na ang mga pangungusap. Sinadya niyang mag-eksperimento sa pagwasak ng lohikang pag-iisip, sa teoryang ang katwiran ang balakid.
Itinala ni Hieromonk Damascene, na nag-edit ng manuskrito, na nang tanungin si Eugene makalipas ang mahabang panahon upang ilarawan ang mga taong iyon, ang tanging sasabihin niya ay na siya ay nasa impiyerno. Uminom siya. Kinatok niya ang sahig at sumigaw siya sa Diyos na ipinahayag niyang patay. Minsan, lasing, isinulat niyang siya ay may sakit, gaya ng may sakit ang lahat ng taong wala sa pag-ibig ng Diyos.
Ang pangungusap na iyon ang susi sa tono ng buong aklat. Hindi siya nakatayo sa itaas ng nihilista at inilalarawan siya; inilalarawan niya ang isang bagay na siya noon. Ipinapaliwanag din nito ang isang kakaibang kabutihang-loob sa kanyang mas huling sulatin tungkol sa mga ateista.
Naisip niyang ang isang galit at napopootang ateismo — ang uring nakikipagbuno sa Diyos at pinararatangan siya ng kawalang-katarungan — ay isang kalagayang espirituwal sa halip na kawalan nito, at na mahigit isang beses na itong nauwi sa pagkakita sa Isang talagang hinahanap ng ateista. Ang panganib, sa kanyang pagbasa, ay hindi kailanman ang mga dakilang tumatanggi. Ang panganib ay ang mga taong para sa kanila ay tahimik nang naging isang salita lamang si Kristo.
Hindi pagtatanggol at hindi paninirang-puri
Inilalahad ni Rose ang kanyang pamamaraan sa umpisa sa pamamagitan ng pagpapangalan sa dalawang paraan ng pagkakamali. Ang una ay paninirang-puri: ang pagkondena sa Nazismo dahil sa kalupitan nito, o sa abanggardya dahil sa pesimismo nito, na sa palagay niya ay nag-iiwan sa ugat nang hindi nahahawakan, sapagkat ang pagkakamali ay natatalo lamang ng katotohanan at karamihan sa batikos sa nihilismo ay hindi man lamang nakararating sa tanong ng katotohanan.
Ang ikalawa ay ang kabaligtaran, at mas maingat niya itong hinahawakan, dahil nararamdaman niya ang hatak nito. Madaling makita ang nihilista bilang biktima ng isang sibilisasyong may sakit — at may katuturan iyon, ipinapaubaya niya, sapagkat ang isang panahong ang pinakamagaling at pinakamasamang isipan ay kapwa bumabaling sa nihilismo ay malinaw na maysakit. Ngunit ang pakikiramay ay hindi diyagnosis, at nagbababala siya laban sa isang partikular na pagdulas.
Hindi niya palalampasin ang sinuman dahil lamang sa pagiging biktima, kasama ang sarili niya; walang ganoong bagay, sabi niya, na isang ganap na walang kasalanang biktima. Hindi ito isang komportableng aklat tungkol sa kung paanong ginagawa ng lahat ang kanilang makakaya. Hindi rin ito isang aklat na nasisiyahan sa kaguluhang idinudulot nito, at mas bihira pa iyon.
ang hayaang maging pagtanggap sa kanyang mga ideya ang pakikiramay sa isang kawawang tao
Eugene (Fr. Seraphim) Rose, Nihilism: The Root of the Revolution of the Modern Age, kab. I (St. Herman of Alaska Brotherhood, Ikalawang Edisyon, 2020)
Totoo ba ito, o gumagana ba ito para sa akin?
Dito nagiging tanong para sa isang mambabasa sa 2026 ang isang aklat mula 1962, at hindi ito pagsaway sa kaninuman. Ito lamang ang sangandaan. May dalawang paraan ng pagtatanong tungkol sa isang relihiyon. Ang isa ay: totoo ba ito — ganito ba talaga ang daigdig, kagustuhan ko man ito o hindi? Ang isa pa ay: gumagana ba ito para sa akin — pinapanatag ba ako nito, bagay ba ito sa aking ugali, kasya ba ito sa buhay na mayroon ako?
Hindi masama ang ikalawang tanong, at itinatanong ito ng lahat. Ang suliraning tinutukoy ni Rose ay kung ano ang nangyayari kapag nakalimutan ng isang kultura na naitanong na kailanman ang unang tanong. Sa sandaling nailipat na ang katotohanan mula sa gitna ng mesa, nabubuhay ang relihiyon bilang isang kagustuhan, at pinipili ang mga kagustuhan ayon sa pagkakabagay. Ang pananampalatayang hawak nang ganoon ay walang mahihinging anuman sa inyo na hindi ninyo naman ninais na, dahil sa sandaling gawin nito iyon ay papalitan ninyo ito ng isa pang mas bagay.
Hinihiling ng Kristiyanismong Ortodokso sa mambabasa na seryosohin ang unang tanong, at patas na sabihin nang tahasan kung ano ang kasama nito. Ang ibig sabihin ay ang pag-angking nagkatawang-tao ang Diyos sa isang tiyak na lugar sa ilalim ng isang tiyak na gobernador, na muli siyang nabuhay, at na ipinasa ng Simbahang itinatag niya ang kanyang turo sa halip na inimbento ito, ay gayon nga o hindi. Hindi ito inaalok bilang isang estilo ng espirituwalidad, o bilang isang hanay ng mga gawaing nakatutulong sa ilang tao.
Sasabihin din ito nang eksakto ng maraming Kristiyano ng ibang tradisyon tungkol sa sarili nilang paniniwala, at sa pagsasabi nito ay itinatanong nila ang tanong na inalala ni Rose. Tunay na magkabahaging lupa iyon, at mas malaki ang halaga nito kaysa sa karaniwang ibinibigay dito.
Lampas sa nihilismo
Bumabaling ang huling kabanata sa maasahing bersyon ng makabagong tao: ang mga idealista, ang mga siyentipikong itinutulak ang mga hangganan, ang mga kabataang nagtatrabaho para sa kapayapaan at kapatiran at may tiwala sa hinaharap. Sineseryoso sila ni Rose at tumatangging mangutya. Makitid at tiyak ang kanyang batikos. Ang kanilang pananampalataya at ang kanilang pag-asa ay ganap na nakatuon sa daigdig na ito, at lumilipas ang mga kabutihan ng daigdig na ito; ang pag-asang lubusang nakakabit sa mga bagay na nagwawakas ay pag-asang hindi makaliligtas sa pagwawakas ng mga bagay na iyon.
Laban doon ay inilalagay niya ang isang pagbaligtad na alam niyang tutunog na parang paradoha, at ipinapakilala niya ito na halos humihingi ng paumanhin, may kamalayang binubuksan siya nito sa paratang na may sarili siyang nihilismo. Ang Kristiyano, sabi niya, ay sa isang sukdulang kahulugan ay isa ring nihilista — ngunit sa kabilang paraan.
Ang pagkakaiba, ayon sa kanya, ay ang isang kawalan ay nagmumula sa isang bangin at ang isa naman ay mula sa kasaganaan, at na ang pagtawag na nihilismo sa karalitaan ng Kristiyano ay talagang isang paraan lamang ng panulat, dahil ang totoo nito sa gawa ay kabuuan. Idinaragdag niya ang isang babalang mahihirapan ang maraming mambabasa, at ito pa rin naman ang lohika ng buong pangangatwiran niya: hindi mananatiling walang laman ang isipan ng tao, at ang taong hindi makapaniwala kay Kristo ay mauuwi sa paniniwala sa Anticristo. Maaaring pagtalunan ang konklusyon. Ang panimulang palagay — na walang sinumang talagang nagtatagumpay sa paniniwala sa wala — ay hindi madaling pabulaanan.
sa kanya, sa dulo, ang daigdig ay wala, at ang Diyos ang lahat
Eugene (Fr. Seraphim) Rose, Nihilism: The Root of the Revolution of the Modern Age, kab. V “Beyond Nihilism” (St. Herman of Alaska Brotherhood, Ikalawang Edisyon, 2020)
Paano ito babasahin, at kung babasahin nga
Ang Nihilism ang kanyang pinakamahirap na aklat, at hindi ito ang pasimulan. Maaga ito, hindi narebisa, pilosopikal sa paraang hindi na ang kanyang mas huling pagsulat, at dala nito ang mga tatak ng mga taong pinanggalingan nito. Naisip mismo ni Padre Seraphim nang maglaon na medyo abstrakto ang kanyang pinakaunang mga piyesa. Ang mambabasang naghahanap ng kanyang tinig sa pinakamainit nito ay dapat magsimula sa God's Revelation to the Human Heart, isang lekturang ibinigay niya sa mga estudyante sa Santa Cruz noong 1981, na apatnapung pahina lamang at halos puro kuwento.
Ngunit may isang bagay ang maikling aklat na wala sa mga sumunod. Ito ang talaan ng isang lalaking nagmamapa sa bansang katatakas pa lamang niya, habang sariwa pa sa kanyang alaala ang mga daan, at isinulat ito para sa mga taong naninirahan pa roon. Hindi niya naisip na makararating nang lubos kay Kristo ang mga makabagong tao hangga't hindi muna nila nakikita kung gaano na sila kalayo sa kanya — hangga't, sa kanyang pananalita, hindi nila hinaharap ang nihilismong nasa kanilang sarili.
Iyon ang alok, at isa itong alok at hindi isang paratang. Kung tumigil nang maging buhay na tanong ang tanong kung may anumang totoo sa huli, may aklat na isinulat ng isang taga-California sa isang silong na natuklasang buhay pa rin ito, at halos ikinamatay niya ito, at lumabas siya sa kabilang dulo tungo sa isang maliit at madilim na simbahan sa San Francisco kung saan nasa wikang hindi pa niya nauunawaan ang paglilingkod. Hindi nakakandado ang pinto ng simbahang iyon. Kadalasan ay hindi nga.