Dalawang paghuhukom, hindi isa
Ipinapalagay ng karamihan na iisang sandali lamang ng pagtutuos ang itinuturo ng Kristiyanismo, at nalilito sila sa Kredo, na inilalagay ang paghuhukom sa ikalawang pagparito ni Kristo samantalang tila inaayos ng Ebanghelyo ang mga bagay sa mismong sandali ng kamatayan. Iniingatan ng Ortodoksiya ang dalawa at hindi itinuturing ang tensyon bilang depektong dapat ayusin. May paghuhukom sa bawat isa kapag namatay ang tao, at may pangkalahatan o Huling Paghuhukom sa katapusan ng lahat ng bagay.
Ibinibigay ng Banal na Kasulatan ang dalawa. Sinasabi ng sulat sa mga Hebreo na itinakda sa mga tao na minsang mamatay, at pagkatapos nito ay ang paghuhukom. Ipinapakita ng talinghaga tungkol sa mayamang lalaki at kay Lazaro sa Lc 16 ang isang pagtutuos na agad matapos ang kamatayan, may ginhawa sa isang panig ng nakatakdang bangin at parusa sa kabila. Ipinapakita ng Mt 25 ang lahat ng bansang nagtitipon sa harap ng trono sa katapusan ng kasaysayan. Ang paghawak sa mga ito nang magkasama ay hindi kompromiso sa pagitan ng dalawang paaralan; ito ang sinasabi ng mga teksto.
Ano ang naaayos sa kamatayan
Inilalarawan ng mga manunulat na Ortodokso ang unang panahon matapos ang kamatayan sa konkreto at minsan nakakagulat na salita. Itinuturo ni Arsobispo Juan Maximovitch, sa homiliyang “Life After Death” (Ang Buhay Pagkatapos ng Kamatayan) na nang maglaon ay inilimbag ni Padre Seraphim Rose bilang kabanatang buod ng sarili niyang aklat, na sa ikaapatnapung araw ay itinatalaga ang lugar ng kaluluwa hanggang sa muling pagkabuhay ng mga patay: ang ilan sa paunang lasap ng walang hanggang kagalakan, ang iba sa takot sa mga parusang darating nang buo lamang matapos ang Huling Paghuhukom.
Dalawang bagay sa pangungusap na iyon ang mas mahalaga kaysa sa imaheng nakapaligid dito. Una, may tunay na naaayos. Paghuhukom ito at hindi paghihintay lamang, at hindi kailanman hinikayat ng Simbahan ang ideyang natutulog at walang malay ang mga patay. Ikalawa, ang naaayos ay tahasang paunang lasap at hindi ang bagay mismo. Idinaragdag ni Arsobispo Juan sa parehong homiliya na nananatiling posible ang mga pagbabago sa kalagayan ng mga kaluluwa, higit sa lahat sa pamamagitan ng pag-aalay ng Banal na Liturhiya.
Malaki ang pagkakaiba-iba ng imahen ng unang apatnapung araw sa bawat pinagmulan, at hindi magkatugma ang mga gurong Ortodokso kung gaano ito dapat basahin nang literal. Ang hindi nagbabago ay ang dalawahang pahayag: may malay ang tao, at nasa mga kamay na siya ng isang Diyos na nagsimula nang tumugon sa buhay na ipinamuhay niya.
Ano ang naghihintay sa muling pagkabuhay
Ipinapahayag ng Simbahan na muling paparito si Kristo sa kaluwalhatian upang hatulan ang mga buhay at ang mga patay, at na babangon ang mga patay. Ang ipinapangako ay hindi ang pananatili ng isang kaluluwa kundi ang pagpapanumbalik ng buong tao, pati ang katawan. Kaya't napakadiin ng pagsasabi ng mga libing na Ortodokso na ang libingan ay lugar ng pagtulog, at kaya't ipinapaliwanag na binhing inihasik sa lupa ang pinakuluang trigong dinadala sa mga serbisyong pang-alaala. Ang tao ay hindi isang kaluluwang nagkataong gumagamit ng katawan.
Hanggang sa araw na iyon ay wala pang nakatatanggap ng tatanggapin nila sa wakas. Hindi pa pinuputungan ang mga matuwid at hindi pa nasa ganap na parusa ang mga hindi nagsisi, dahil wala pang buo sa kanila. Hayagan din ang Huling Paghuhukom sa paraang hindi hayagan ang paghuhukom sa bawat isa. Ito ang sandaling inilalatag ang buong kasaysayan at nakikita, at hindi lamang pinagkakatiwalaan, ang katarungan ng Diyos, na isang dahilan kung bakit naglalaan ang Simbahan ng isang Linggo bawat taon upang pagnilayan ito bago magsimula ang Kuwaresma.
Bakit hawak ng Ortodoksiya ang dalawa
Kung ang paghuhukom lamang sa kamatayan ang totoo, magiging palamuti ang muling pagkabuhay at lalabas na hindi mahalaga ang katawan, na sumasalungat sa buong pagpapahayag Kristiyano na nagkatawang-tao ang Diyos at nabuhay na mag-uli sa katawang iyon. Kung ang Huling Paghuhukom lamang ang totoo, kailangang walang malay ang mga patay sa panahong iyon, at hindi ganoon ang paglalarawan ng mga Ama sa kanila. Isinulat ni San Juan Cassian na ang mga kaluluwa matapos mahiwalay sa katawan ay hindi tamad, at nagsisimula na nilang paunang lasapin ang naghihintay sa kanila.
May pastoral ding dahilan sa paghawak sa dalawa. Ang iisang hatol sa kamatayan, na walang sumusunod dito, ay nag-iiwan sa mga buhay ng walang magawa kundi magdalamhati. Ang iisang hatol sa katapusan, na walang nauuna rito, ay nag-iiwan sa mga patay bilang mga numero lamang sa loob ng maraming siglo. Ang dalawang yugtong turo ang nagpapaunawa sa panalangin ng Simbahan para sa mga yumao. May naayos na, at may bukas pa, at sa puwang na iyon tumitindig ang Simbahan.
Bakit hindi pangalawang pagkakataon ang pagitan
Hindi itinuturo ng Ortodoksiya na maaaring magbago ng isip matapos ang kamatayan ang taong tumanggi sa Diyos habang nabubuhay. Ang pagsisisi ay gawain ng buhay na ito at tahasan ang mga Ama tungkol dito. Ang maaaring magbago sa pagitan ay hindi ang sariling kalooban ng namatay kundi ang awang hinihingi para sa kanya ng iba, kaya't laging sinasabing ipinagkaloob ang gayong pagbabago at hindi nakamit ng yumao. Pino ang pagkakaiba, at sulit itong sabihin nang dahan-dahan.
Ang panalangin para sa mga yumao, sa salaysay na ito, ay gawa ng paghingi na nakaharap sa isang Diyos na malaya. Walang dalang garantiya at walang itinatakdang kondisyon. Hindi kailanman naglathala ang Simbahan ng mapa kung sino ang matutulungan at hanggang saan, at ang mga santong pinakamainit na sumulat tungkol sa gayong panalangin ay siya ring pinakatikom tungkol sa mga hangganan nito. Sinadya ang katahimikang iyon. Ito ang pagkakaiba ng pagtitiwala sa awa at ng pag-aangkin nito.
Ang pagkakaiba sa purgatoryo
Ang salitang purgatoryo ay pangalan ng isang doktrinang hindi tinanggap ng Simbahang Ortodokso, at mas makitid at mas tiyak ang hindi pagkakasundo kaysa sa karaniwang iniuulat. Sa Konsilyo ng Florence noong 1438 at 1439 ay mahabang inilahad ni San Marcos ng Efeso ang posisyong Ortodokso. Tinanggap niyang natutulungan ang mga yumao ng mga panalangin, ng Eukaristiya at ng paglilimos. Itinanggi niyang may ikatlong lugar, na may naglilinis na apoy na kumikilos sa pagitan, at na may natitirang utang na pansamantalang parusa kapag napatawad na ang kasalanan.
Ang kanyang argumento ay bahagyang nakasalalay sa 1 Cor 3:11–15, na binabasa ng mga teologong Latino bilang paglalarawan ng naglilinis na apoy bago ang kaluwalhatian at binasa naman niya bilang paglalarawan ng apoy ng huling araw. Sa likod ng eksehesis ay may ibang intuwisyon tungkol sa kung ano ang kapatawaran. Nag-aatubili ang Ortodoksiya na magsalita tungkol sa kabayarang utang pa rin sa Diyos matapos ang patawad, at mas gusto nito ang wika ng pagpapagaling. Tunay iyang pagkakaiba, hawak nang kalmado; at dapat idagdag na malayo na rin ang narating ng teolohiyang Romano Katoliko mula sa larawan noong huling bahagi ng Gitnang Panahon.
Ang mga toll-house, at kung paano hiniling ni Padre Seraphim Rose na basahin ang mga ito
Ang sinumang magbabasa pa tungkol sa paksang ito ay makakasalubong ng mga toll-house sa himpapawid (aerial toll-houses), ang tradisyong ang kaluluwang umaakyat matapos ang kamatayan ay sinasalubong at inaakusahan ng mga demonyo sa sunod-sunod na himpilan. Lumilitaw ang turo sa mga tekstong liturhikong Ortodokso, sa Buhay ng mga santo at sa mga manwal na dogmatiko noong ikalabinsiyam na siglo, at binigyan ito ni Padre Seraphim Rose ng pinakamahabang kabanata sa The Soul After Death. Iginiit din niyang hindi ito dapat isipin nang magaspang, at sinipi niya si Metropolitano Macario ng Moscow na ito ay dapat unawain nang espirituwal sa halip na sa magaspang at pandamang paraan.
Luma at matingkad ang imaheng nakakabit sa tradisyong ito: mga toll-house sa himpapawid, mga umaakusang may talaan, mga singil na hinihingi para sa partikular na kasalanan. Ilang pahina ang ginugol ni Padre Seraphim sa pangangatwirang huwag kunin nang literal ang alinman sa mga kasangkapang iyon, at inilahad niya ang sarili niyang posisyon sa isang pangungusap na madaling hindi mapansin sa loob ng mahabang kabanata. Ang inaakala niyang hindi maaaring isuko ay ang mismong pagsubok, at hindi ang tanawing nakapaligid dito.
Kaya nga, mangyari pa, walang nakikitang mga 'bahay' o 'tindahan' sa himpapawid kung saan sinisingil ang mga 'buwis'
Padre Seraphim Rose, The Soul After Death (Ang Kaluluwa Pagkatapos ng Kamatayan), kab. 6 §1 (St. Herman of Alaska Brotherhood, unang edisyon 1980)
Bakit pinagtatalunan ang paglalahad
Pampublikong pinagtalunan ng mga manunulat na Ortodokso ang paraan ng paglalahad na iyon. Nangatwiran si Diyakonong Lev Puhalo, na nang maglaon ay si Arsobispo Lazar, sa dulo ng dekada 1970 na kahawig ng purgatoryong Latino ang salaysay na ibinigay. Sinuri ng Sinodo ng mga Obispo ng ROCOR ang kontrobersiya at natagpuang walang taglay na salungat sa kabanalan ang turo, habang binabanggit na walang tuwirang saligan sa Kasulatan ang detalyadong anyong inilarawan sa Buhay ni San Basilio na Bago, at pagkatapos ay ipinagbawal nito ang karagdagang pampublikong polemika tungkol sa tanong na ito sa mga pahayagan.
Tinanggap na pala ni Padre Seraphim ang prinsipyo sa simula ng aklat, sa isang pangungusap na sulit hawakan ng sinumang sumusulat tungkol sa kabilang buhay. Ibinukod niya ang turo ng Simbahan, na maaaring ilahad, mula sa sarili niyang pagbasa sa mga partikular na makabagong ulat, na iniaalok niya nang pansamantala at inaasahan niyang pagtatalunan. Ang mambabasang unang nakakasalubong ng materyal na ito ay may karapatang malaman na pinagtatalunan ito, at hindi lamang inuulit.
Tungkol sa mga interpretasyong ito, mangyari pa, may puwang para sa lehitimong pagkakaiba ng opinyon sa gitna ng mga Kristiyanong Ortodokso.
Padre Seraphim Rose, The Soul After Death (Ang Kaluluwa Pagkatapos ng Kamatayan), Paunang Salita (St. Herman of Alaska Brotherhood, unang edisyon 1980)
Ano ang binabago ng turo
Ang doktrinang ganitong uri ay hindi impormasyong tinitipon para lamang sa sarili nito. Kung may tunay na naaayos sa kamatayan, ang karaniwang gawain ng buhay Kristiyano — ang pagkumpisal, ang pagpapatawad sa mga nagkasala sa atin, ang paglilimos, ang Eukaristiya — ay paghahanda para sa isang bagay na malapit na at hindi para sa isang malayong pagsusulit. Kung ang huling salita ay naghihintay sa muling pagkabuhay, wala pang sarado ang kaso ninuman habang nagdarasal pa ang Simbahan, at wala sa lugar ang pagkawala ng pag-asa para sa mga patay.
Kung saan naiiba ang Ortodoksiya sa ibang salaysay na Kristiyano, tahasang naiiba ito, at sinikap ng artikulong ito na huwag labuin iyon. Sinikap din nitong huwag itulak ang mga pagkakaiba nang higit pa sa inaabot ng mga ito. Si Padre Seraphim Rose, na sumusulat noong 1980 sa isang katekumenang nabahala sa katigasan ng ilang polemikang Ortodokso, ay nagtakda ng hangganang makatuwirang panatilihin ng isang website ng parokya.
Mas mahusay magsalita ang gawain ng Simbahan kaysa sa mga argumento nito. Sa mga panalangin ng pagluhod sa bisperas ng Pentekostes ay humihingi ito ng awa maging para sa mga nasa impiyerno, matapos munang aminin na hindi nito alam. Mas mahalaga ang linaw tungkol sa ipinasa at ang katahimikan tungkol sa hindi ipinasa kaysa sa isang hatol.
hindi sa atin ang magtakda ng kalagayan ng mga nasa labas ng Simbahang Ortodokso
Padre Seraphim Rose, sulat ng 27 Nobyembre 1980, sa Hieromonk Damascene, Father Seraphim Rose: His Life and Works (St. Herman Press, 2003), kab. 84