Isang tanong na sinasagot ng Simbahan nang may pag-iingat
May namatay, at dumarating ang tanong bago pa man maayos ang mga kaayusan sa libing. Nasaan na siya ngayon? May naririnig pa ba siya? May magagawa pa ba para sa kanya? Sinasagot ng Kristiyanismong Ortodokso ang mga tanong na iyon, at mas detalyado pa kaysa sa inaasahan ng maraming Kristiyano. Ngunit may kalakip na babala ang detalyeng iyon, at ang babalang iyon ay bahagi ng turo sa halip na paumanhin para rito. Ang ipinapasa ng Simbahan tungkol sa unang mga araw ng kaluluwa ay isang paglalarawan, hindi isang dayagram.
Ang pinakamalawak na paglalahad ng paglalarawang iyon sa wikang Ingles ay isang aklat ng isang taga-California na nagbalik-loob sa Ortodoksiya, ang hieromonk (monghe-pari) na si Seraphim (Rose), na inilathala noong 1980 sa pamagat na The Soul After Death (Ang Kaluluwa Pagkatapos ng Kamatayan). Hindi siya umiimbento ng materyal. Ang nakasaad niyang layunin ay ibalik sa abot-kamay ng karaniwang mambabasa ang mas lumang mga pinagmulan, at malaking bahagi ng aklat ay sipi mula sa mga Ama ng Simbahan, mula sa mga himno sa libing at mula sa Buhay ng mga Santo sa halip na sarili niyang pangangatwiran.
Sinisikap ng bawat kabanata ng aklat na ito na ituro ang mga Patristiko at hagiograpikong pinagmulan na naglalaman ng turong ito.
Padre Seraphim Rose, The Soul After Death (Ang Kaluluwa Pagkatapos ng Kamatayan), Paunang Salita (St Herman of Alaska Brotherhood, 2009 printing)
Ang paghihiwalay ng kaluluwa at katawan
Ang kamatayan, sa turong Ortodokso, ay isang paghihiwalay at hindi isang wakas. Inilalagak ang katawan at nagpapatuloy ang kaluluwa. Maikli ang pagsasabi ng Banal na Kasulatan sa payak na katotohanan: itinakda sa mga tao na minsang mamatay, at pagkatapos nito ay ang paghuhukom (Heb 9:27, RSV). Kailanman ay hindi itinuring ng Ortodoksiya ang katawan bilang balat na itatapon, kaya't napakalinaw ng lambing kung paano ito hinahawakan ng mga ritwal sa libing, at kaya't nagtatapos ang Kredo sa paghihintay sa muling pagkabuhay ng mga patay at hindi sa pananatili ng isang sariling walang katawan.
Hindi rin natutulog ang kaluluwa. Tuluy-tuloy na tinanggihan ng Simbahan ang palagay na walang malay ang mga patay hanggang sa wakas, at tinipon ng aklat ang mas lumang patotoo hinggil dito, kabilang si San Juan Cassian, na tumutol nang eksakto sa opinyong iyon noong ikalimang siglo, at si San Abba Dorotheo, na nagturo na mas malinaw ang pagkaalala ng kaluluwa matapos nitong iwan ang katawan, at hindi mas malabo. Ipinapakita ng mismong salaysay ng ating Panginoon tungkol sa mayamang lalaki at kay Lazaro (Lc 16:19-31) na may malay, nagsasalita at nakakaalala ang dalawa.
Kaya't ang unang sinasabi ng Ortodoksiya tungkol sa kaluluwa matapos ang kamatayan ay hindi naman nakakatakot. Tao pa rin ang tao. Si Obispo Teofano ang Ermitanyo, sa sulat niya sa isang babaeng naghihingalo, ay tahasang sinabi sa kanya na mamamatay ang kanyang katawan ngunit tatawid siyang buhay patungo sa ibang daigdig, naaalala ang sarili at nakikilala ang lahat ng nakapaligid sa kanya.
Ang unang dalawang araw
Ang pinakakilalang buod na Ortodokso ng mga sumusunod ay isang maikling artikulong pinamagatang “Life After Death” (Ang Buhay Pagkatapos ng Kamatayan), isinulat ni Arsobispo Juan Maximovitch isang taon bago ang sarili niyang pagpanaw noong 1966. Buo itong inilimbag ni Padre Seraphim bilang huling kabanata ng kanyang aklat, nakalimbag nang naka-italic, na may mga tekstong patristiko sa pagitan ng mga talata. Ang mga salita ng buod na iyon ay kay Arsobispo Juan, at dapat iugnay sa kanya at hindi kay Padre Seraphim.
Isinulat ni Arsobispo Juan na sa loob ng dalawang araw ay may kaunting kalayaan ang kaluluwa at maaari nitong dalawin ang mga lugar sa lupa na minahal nito, at na sa ikatlong araw ay lumilipat ito sa ibang mga saklaw. Sa likod nito ay may mas lumang teksto: ang tagubiling ibinigay noong ikaapat na siglo kay San Macario ng Alexandria, na nagpapaliwanag kung bakit ginugunita ng Simbahan ang mga yumao sa ikatlong araw at naglalarawan sa kaluluwang gumugugol ng dalawang araw malapit sa katawan nito at sa mga pamilyar na lugar, kasama ang mga anghel.
Dala rin ng serbisyong panlibing ang parehong larawan sa anyo ng isang panaghoy. Doon ay isinulat ni San Juan Damasceno ang tungkol sa kaluluwang hiwalay na sa katawan at hindi maipaunawa ang sarili, itinataas ang mga mata sa mga anghel at iniuunat ang mga kamay sa mga tao, at walang natatagpuang sinuman. Inaawit ang himnong iyon sa harap ng bukas na kabaong at ng pamilya. Layunin nitong pukawin ang panalangin, hindi ang takot.
Ang ikatlong araw
Sa ikatlong araw, ayon sa salaysay na ito, inuutusan ang kaluluwang umakyat at sumamba sa Diyos, sa pagtulad sa muling pagkabuhay ng Panginoon sa ikatlong araw. Sa daan ay nasasalubong nito ang tinatawag ng Tradisyon na mga toll-house sa himpapawid (aerial toll-houses): isang pagsubok kung saan inihaharap ng mga nahulog na espiritu ang mga kasalanang inudyukan nilang gawin ng kaluluwa, habang sumasagot ang mga anghel para rito. Tinatawag ni Arsobispo Juan na kakila-kilabot ang ikatlong araw para sa mga yumao, at sinasabi niyang iyan mismo ang dahilan kung bakit kailangan ang panalangin sa panahong iyon.
May sariling mahabang kasaysayan at sariling kontrobersiya ang bahaging iyon ng turo, at nararapat itong talakayin nang hiwalay; inilahad namin ito sa isang kaakibat na artikulo. Dalawang bagay ang nararapat banggitin dito. Una, ang mga imahen ng bahay, tindahan, timbangan at bayad ay imahen lamang, at malinaw na malinaw itong sinabi ni Padre Seraphim sa pinakapayak na paraang kaya niya. Ikalawa, ang mga bilang at yugto ay pangkalahatang tuntunin at hindi batas: sa kanyang komentaryo sa palibot ng teksto ni Arsobispo Juan ay binanggit niyang ang mga santo, dahil hindi nakakabit sa mga lugar sa lupa, ay madalas na agad nagsisimula ng kanilang pag-akyat, at maraming naitalang kaso ang hindi talaga sumusunod sa padron.
Ang ikasiyam at ang ikaapatnapung araw
Matapos ang pagsubok, ayon sa parehong pinagmulan mula sa ikaapat na siglo, ipinapakita sa kaluluwa ang mga tahanan ng mga pinagpala hanggang sa ikasiyam na araw, at pagkatapos, sa natitirang bahagi ng apatnapung araw, ang mga lugar ng paghihirap, bago italaga ang isang lugar para rito sa ikaapatnapung araw kung saan nito hihintayin ang muling pagkabuhay ng mga patay at ang Huling Paghuhukom. Iniuugnay rin ng mga manunulat na Ortodokso ang paggunita sa ikasiyam na araw sa siyam na antas ng mga anghel.
Maingat si Arsobispo Juan tungkol sa kung ano ang naaayos nito at kung ano ang naiiwang bukas. May mga kaluluwang nasa kalagayan ng paunang lasap ng kagalakan at may iba namang nasa takot sa mga parusang darating, isinulat niya, ngunit ang buong sukat ng alinman ay naghihintay sa Huling Paghuhukom, at hanggang doon ay maaari pang magbago ang kalagayan ng mga kaluluwa, higit sa lahat sa pamamagitan ng pag-aalay ng Banal na Liturhiya at ng panalangin. Ang pinakamahabang pagtalakay dito sa aklat ay hindi rin kay Padre Seraphim: isa itong apendise na naglalahad ng turo ni San Marcos ng Efeso, na ipinagtanggol ang puntong ito laban sa mga Latino sa Konsilyo ng Florence noong ikalabinlimang siglo.
Bakit iniingatan ng Simbahan ang mga araw na ito
Tanungin ang isang pamilyang Ortodokso sa Singapore kung ano ang ginagawa nila sa ikaapatnapung araw matapos ang isang kamatayan at simple ang magiging sagot: nagdarasal sila, at hiniling nila sa pari na maglingkod. Ang tatlong araw, ang siyam na araw, ang apatnapung araw at pagkatapos ang anibersaryo ay balangkas ng isang gawain, hindi talatakdaang inilathala para sa usyoso. Umiiral ang mga ito upang magkaroon ng mapupuntahan ang kalungkutan at magkaroon ng magagawa ang pag-ibig.
Dito pinakakitang-kita ang pagkakaiba ng salaysay na Ortodokso sa pinaniniwalaan ng maraming ibang Kristiyano, at mas mabuting sabihin ito nang tahasan kaysa labuin. Napakaraming taos-pusong Kristiyano ang naniniwalang wala nang magagawa ngayon para sa mga patay, at na ang pagdarasal para sa kanila ay parang pangangahas sa Diyos o pahiwatig ng pangalawang pagkakataon. Ipinagdarasal ng Ortodoksiya ang kanyang mga yumao mula pa noong simula, nauunawaan ang mga panalanging iyon bilang gawa ng pag-ibig sa loob ng iisang Katawan na hindi napaghiwalay ng kamatayan, at hindi inaangkin na alam nito ang bisa ng mga ito sa bawat tao.
Ano talaga ang ipinagdarasal ng Simbahan
Sulit basahin ang mismong mga teksto sa halip na umasa sa mga buod ng mga ito, dahil kapansin-pansing mas mahinhin ang mga panalangin kaysa sa mga paglalarawan. Humihiling ang mga ito; hindi sila naghahayag ng hatol. Pampubliko, nakalimbag at bukas sa sinumang nais makita ang mga serbisyo ng Simbahan para sa mga yumao at kung ano ang binibigkas sa harap ng isang kabaong na Ortodokso.
- Ang Kanon sa Paglisan ng Kaluluwa, binabasa ng pari sa tabi ng higaan ng naghihingalo, na humihiling sa Ina ng Diyos ng pagtawid na walang hadlang mula sa prinsipe ng himpapawid.
- Ang mismong serbisyong panlibing, na halos buo ay mga himno ni San Juan Damasceno tungkol sa ikli ng buhay at sa awa ng Diyos.
- Ang panikhida, ang maikling serbisyong pang-alaala na inilalaan sa ikatlo, ikasiyam at ikaapatnapung araw, sa anibersaryo, at sa mga Sabado ng paggunita sa buong taon.
- Ang paggunita sa mga pangalan sa Banal na Liturhiya, na itinuturing ng mga manunulat na Ortodokso bilang pinakamakapangyarihan sa lahat ng panalangin para sa mga yumao.
- Ang paulit-ulit na kahilingan ng lahat ng serbisyong ito: kapahingahan para sa mga yumao, kapatawaran sa bawat pagkakasala, at isang lugar ng liwanag, isang lugar ng luntiang pastulan, isang lugar ng kapahingahan.
Isang modelo, hindi isang mapa
Sinasabi ng bawat seryosong pagtalakay na Ortodokso sa materyal na ito, sa isang punto, na mas kaunti ang sinabi sa atin kaysa sa nais nating malaman. Nang suriin ng Sinodo ng mga Obispo ng Simbahang Ruso sa Labas ng Rusya ang isang alitan tungkol sa mga tanong na ito noong 1980, nagsimula ang resolusyon nito sa pagsasabing hindi nalugod ang Diyos na maghayag ng higit pa rito: na ang kaligayahan ng isang kaluluwa ay nakasalalay sa kung gaano katotoong Kristiyano ang naging buhay nito, at ang paghihirap nito sa antas ng kasalanan. Ang pagdaragdag ng haka-haka roon, wika ng mga obispo, ay hindi kapaki-pakinabang sa kaligtasan.
Sa gayunding diwa isinulat ni Padre Seraphim ang tungkol sa sarili niyang gawa. Sa paunang salita ng The Soul After Death ay ibinukod niya ang turo ng Simbahan, na maaaring ilahad, mula sa sarili niyang pagbasa sa mga partikular na makabagong ulat, na iniaalok niya nang pansamantala.
Tungkol sa mga interpretasyong ito, mangyari pa, may puwang para sa lehitimong pagkakaiba ng opinyon sa gitna ng mga Kristiyanong Ortodokso.
Padre Seraphim Rose, The Soul After Death (Ang Kaluluwa Pagkatapos ng Kamatayan), Paunang Salita (St Herman of Alaska Brotherhood, 2009 printing)
Kung nagmula ka sa ibang tradisyon
Madalas na kakaiba para sa mga mambabasang galing sa ebanghelikal at non-denominational na pinagmulan ang materyal na ito sa dalawang magkasalungat na paraan. Mas konkreto ito kaysa sa inaasahan nila tungkol sa pinagdaraanan ng kaluluwa, at hindi kasingtiyak ng inaasahan nila tungkol sa kung sino ang mapupunta saan. Tama ang dalawang impresyong iyon. Iningatan ng Ortodoksiya ang isang detalyadong minanang paglalarawan at iningatan din ang matatag na pagtangging maglathala ng hatol sa mga indibidwal, at hindi nito nararamdamang nagsasalungatan ang dalawang ugaling iyon.
Protestante ang sariling ina at ama ni Padre Seraphim, at ang payo niya sa mga nagbabalik-loob ay manatiling mapayapa sa kanilang mga pamilya sa halip na makipagpuntusan sa kanila. Kung nais mong subukin ang alinman sa mga ito, ang matapat na paraan ay hindi ang pakikipagtalo tungkol sa apatnapung araw kundi ang pagpunta at pagtayo sa isang panikhida upang pakinggan kung ano talaga ang hinihiling doon. Bukas ang pinto ng simbahan sa Kovan, at walang hihingi sa iyo na sumang-ayon sa anuman bago ka pumasok.