Ano ang anyo ng gawaing ito
Madalas mapansin ng isang bisita sa parokyang Ortodokso tuwing Sabado ng umaga ang isang maliit na mesang nakatabi sa gilid: isang kandila, isang bandehadong pinakuluang trigong pinatamis ng pulot, at isang tupi ng papel na may nakasulat na mga pangalan. Maikli ang serbisyong sumusunod, marahil labinlimang minuto. Tinatawag itong panikhida, at inaawit ito para sa mga taong namatay, ang ilan noong nakaraang linggo at ang ilan apatnapung taon na ang nakalilipas.
Tahimik ding ibinibigay ang mga pangalan bago ang Banal na Liturhiya. Sa paghahanda ng tinapay ay kumukuha ang pari ng isang butil para sa bawat pangalan, buhay at yumao, at inilalagay ang mga butil na ito sa kalis nang may panalanging hugasan ng Dugo ni Kristo ang kanilang mga kasalanan. Sa parokyang tulad ng sa amin sa Singapore ay may dalang mga pangalan ang mga papel mula sa isang dosenang bansa at ilang wika. Walang anuman sa ritwal ang nagtatanong kung mahalagang tao ang yumao.
Ang ikatlong araw, ang ikasiyam, ang ikaapatnapu
Sumusunod ang paggunitang Ortodokso sa isang ritmong kadalasang tila kakatwang tiyak para sa mga bagong dating. Ipinagdarasal nang lalo ang mga yumao sa ikatlong araw matapos ang kamatayan, sa ikasiyam at sa ikaapatnapu, at pagkatapos ay sa mga anibersaryo. Itinuturo ni Arsobispo Juan Maximovitch, sa kanyang homiliyang “Life After Death” (Ang Buhay Pagkatapos ng Kamatayan), na sa ikaapatnapung araw ay itinatalaga ang lugar ng kaluluwa hanggang sa muling pagkabuhay ng mga patay, at na hanggang doon ay nananatiling posible ang mga pagbabago sa kalagayan nito.
May kahulugan ang mga bilang na ito at hindi mekanismo. Binabasa ang ikatlong araw laban sa Muling Pagkabuhay sa ikatlong araw. Iniuugnay ang ikasiyam sa siyam na antas ng mga anghel. Ipinapaalala ng apatnapu ang apatnapung araw ng pag-aayuno ni Kristo at ang apatnapung araw bago ang kanyang Pag-akyat sa Langit. Karamihan sa mga parokya ay nag-aayos na araw-araw gunitain sa Liturhiya sa loob ng apatnapung araw ang isang bagong yumao. Madalas na nadarama ng mga pamilya na awa ang istrukturang ito, dahil binibigyan nito ng mapupuntahan at ng magagawa ang pighati.
Radonitsa, at ang mga Sabado ng mga yumao
Pagkatapos ng Pascha ay naghihintay ang Simbahan ng isang linggo at kalahati at pagkatapos ay dinadala ang Muling Pagkabuhay sa sementeryo. Bumabagsak ang Radonitsa sa Martes ng ikalawang linggo matapos ang Pascha, sa tinatawag na Linggo ni Santo Tomas. Sa araw na iyon ay pumupunta ang mga Kristiyanong Ortodokso sa libingan ng kanilang pamilya at binabati ang mga yumao ng mga himno ng Pascha. Hango ang pangalan sa salitang Slavonic para sa kagalakan. Ang pag-iiwan ng pagkain at inumin sa libingan ay kabilang sa mas lumang kaugaliang lokal at hindi sa isipan ng Simbahan.
Katabi ng Radonitsa ang mga Sabado ng mga yumao, kung kailan ang buong Simbahan at hindi ang bawat pamilya ang gumugunita sa lahat ng yumao. Sa gawaing Ruso ay kabilang dito ang Sabado bago ang Linggo ng Meatfare, ang ikalawa, ikatlo at ikaapat na Sabado ng Dakilang Kuwaresma, ang Sabado bago ang Pentekostes, at ang Sabado bago ang taglagas na kapistahan ni San Demetrio ng Tesalonica. Ang Sabado sa pangkalahatan ang araw na inilalaan para sa mga yumao, kaya't karaniwang doon bumabagsak ang mga serbisyong pang-alaala.
Hindi imbensyong Slavic ang pagdalaw sa libingan tuwing Pascha. Sa kanyang homiliya tungkol sa sementeryo at sa krus, itinatanong ni San Juan Crisostomo kung bakit iniiwan ng mga Kristiyano ng sarili niyang lungsod ang kanilang mga simbahan sa linggo matapos ang Pascha at nagtitipon sa labas ng mga pader sa gitna ng mga puntod, at sumasagot siyang dahil bumaba si Kristo sa mga patay, at dahil ang libingan ay tamang tawaging lugar ng pagtulog.
Ang pinakamatandang ebidensya
Mas matanda ang kaugalian kaysa sa anumang argumentong ibinigay para rito. Hinihiling ng mga epitapyo noong ikalawang siglo sa mambabasa na ipagdasal ang inililibing. Ang inskripsyon ni Abercius ng Hierapolis, na namatay noong mga taong 167, ay humihiling na ipagdasal siya ng sinumang nakakaunawa nito. Sa mga katakumba sa Roma ay lumilitaw ang parehong kahilingan na nakaukit sa iilang salita: kapayapaan, ginhawa, isang pangalan, minsan isang petsa.
Mabilis na sumunod ang mga tekstong liturhiko. Inilalarawan ni San Cirilo ng Jerusalem, sa pagtuturo sa mga bagong binyagan sa kanyang Mystagogical Catecheses (Mistagohikong Katekesis) noong ikaapat na siglo, ang panalanging eukaristiko kung saan inaalala ng Simbahan ang mga natulog na, at nangangatwiran siyang tunay na nakikinabang sila sa pag-aalay. Halos ganoon din ang sinasabi ni San Juan Crisostomo sa kanyang ikatlong homiliya sa Filipos: itinakda ng mga Apostol ang paggunita sa mga yumao sa kagila-gilalas na mga misteryo, at hindi ito walang lamang kilos. Bawat sinaunang panalanging eukaristiko, sa Silangan at sa Kanluran, ay naglalaman ng gayong paggunita.
Ikalawang Macabeo, at isang tunay na pagkakaiba tungkol sa kanon
Ang tekstong pinakamadalas banggitin sa bagay na ito ay ang 2 Mac 12:44–45. Matapos ang isang labanan, nagpakolekta si Judas Macabeo ng salapi at ipinadala ito sa Jerusalem para sa handog dahil sa kasalanan alang-alang sa mga kawal na namatay na may suot na ipinagbabawal na agimat, at pinupuri ng manunulat ang gawang iyon bilang banal at maka-Diyos, ginawa nang nakatingin sa muling pagkabuhay. Ito ang pinakamalinaw na naipasang patotoong Hudyo bago ang panahong Kristiyano tungkol sa pagdarasal para sa mga yumao.
Dito ay kailangang sabihin at hindi pakinisin ang isang tunay na pagkakaiba. Tinatanggap ng Simbahang Ortodokso ang 2 Macabeo bilang Banal na Kasulatan, sa pagsunod sa Griyegong Septuaginta na karaniwang sinisipi ng mga Apostol, at binabasa ito sa gitna ng mga aklat ng lumang tipan; binibigyan ng ilang manunulat na Ortodokso ang mga aklat na ito ng natatanging pangalan, anagignoskomena, na ang ibig sabihin ay mga aklat na binabasa, nang hindi inaalis ang mga ito sa Bibliya. Tinatawag ng mga Romano Katoliko ang mga ito na deuterokanoniko. Sinunod naman ng mga simbahan ng Repormasyon ang mas maikling kanong Hebreo at inilimbag ang mga ito sa hiwalay na bahaging pinamagatang Apokripa, gaya ng ginawa ng King James Bible noong 1611, at tahasang sinabi ng mga dokumentong kumpesyonal nang maglaon na hindi sila bahagi ng kanon ng Kasulatan.
Pagkakaiba iyan sa natanggap na listahan ng mga aklat, at hindi pagkakamali ninuman na dapat puntusan. Sulit ding sabihin na hindi nakasalalay ang gawaing Ortodokso sa iisang talatang ito. Ipinagdarasal na ng Simbahan ang kanyang mga yumao bago pa man siya nagkaroon ng napagkasunduang listahan ng mga aklat, at ipagpapatuloy niya sana ito kahit hindi naisulat ang 2 Macabeo. Nauna ang liturhiya. Tinipon ang mga patunay na talata pagkatapos, gaya ng karaniwang nangyayari sa mga patunay na talata.
Bakit hindi ipinagdarasal ng maraming Kristiyanong Protestante ang mga yumao
Hindi pabaya ang mga Kristiyanong ebanghelikal at Repormado na tumatanggi sa gawaing ito, at karamihan sa kanila ay hindi naman iniisip ang Macabeo. Ang kanilang paniniwala ay tungkol kay Kristo. Kung inayos na ng kanyang kamatayan ang tanong tungkol sa katayuan ng isang mananampalataya sa harap ng Diyos, maaaring magmukhang paghingi ng isang bagay na lubos nang ibinigay ang pagdarasal para sa isang Kristiyanong namatay, o mas malala, parang pahiwatig na hindi natapos ang gawa sa krus. Seryosong dahilan iyan, at hawak ito ng mga seryosong tao.
Tatlo pang dahilan ang nararapat sa gayunding paggalang. Nariyan ang kanon, gaya ng nasa itaas. Nariyan ang bigat ng Heb 9:27, na itinakda sa mga tao na minsang mamatay, at pagkatapos nito ay ang paghuhukom, na binabasa ng marami bilang pagsasara sa talaan sa sandali ng kamatayan. At nariyan ang kasaysayan: sa pagdarasal mismo para sa mga yumao kumapit ang kalakal ng indulhensiya noong huling bahagi ng Gitnang Panahon, at moral bago maging doktrinal ang pandidiri ng mga Repormador sa pang-aabusong iyon. Mauunawaan ito ng sinumang nakabasa ng mga pinagmulan noong ikalabing-anim na siglo.
May isa pang sulit pansinin nang hindi ginagawang argumento. Maraming Kristiyanong hindi kailanman hihingi ng serbisyong pang-alaala ang nakikipag-usap pa rin sa kanilang mga yumao sa tabi ng libingan, at nagsasabi pa rin ng “God rest her” nang hindi ito itinuturing na doktrina. Sasabihin ng mga Ortodokso na matino ang intuwisyong iyon at mas matanda pa ito kaysa sa pagtutol dito. Ngunit tunay ang pagtutol, at mas mabuting sagutin ito ng paliwanag kaysa ng pagsaway.
Sa mundong Protestante, marami tayong halimbawa ng mga taong may malalambot na puso, na, alang-alang sa pag-ibig kay Kristo, ay mabait sa ibang tao.
Padre Seraphim Rose, pahayag tungkol sa pagiging simple, 1979, sa Hieromonk Damascene, Father Seraphim Rose: His Life and Works (St. Herman Press, 2003), kab. 87
Ano ang ibig sabihin ng mga Ortodokso sa mga panalanging ito
Hindi itinuturo ng Ortodoksiya na kumikilos ang mga panalangin sa Diyos na parang panikwas, o na binabayaran ng mga buhay ang isang dami ng pagdurusa alang-alang sa mga yumao. Nang ilahad ni San Marcos ng Efeso ang posisyong Ortodokso sa Konsilyo ng Florence noong 1438 at 1439, iginiit niyang natutulungan ang mga yumao ng mga panalangin, ng Eukaristiya at ng mga gawa ng kawanggawa, at itinanggi niyang may ikatlong lugar sa pagitan ng langit at impiyerno, o naglilinis na apoy sa pagitan, o natitirang utang na parusa kapag napatawad na ang kasalanan.
Sa likod ng gawaing ito ay isang doktrina tungkol sa Simbahan at hindi isang teorya tungkol sa kabilang buhay. Iisang katawan ang Simbahan, at hindi inaalis ng kamatayan ang isang kasapi sa listahan. Kaya't hinihiling ng mga Kristiyanong Ortodokso sa mga santo na ipanalangin sila at ipinagdarasal nila ang sarili nilang mga yumao sa iisang hininga, at kaya't sa mga panalangin ng pagluhod sa bisperas ng Pentekostes ay nangangahas ang Simbahan na maghandog ng kahilingan maging para sa mga nasa impiyerno. Mas maliit na bagay ang isang pag-ibig na titigil sa libingan kaysa sa pag-ibig na iniuutos sa mga Kristiyano.
Isang pintong iniwang bukas
Si Padre Seraphim Rose, isang hieromonk na Amerikano na nagbalik-loob sa Ortodoksiya mula sa pamilyang Protestante at sumulat para sa mga mambabasang katulad ng sarili niyang mga kamag-anak, ay tumangging gawing sandata ang ganitong uri ng pagkakaiba. Hawak niya ang tradisyonal na turong Ortodokso tungkol sa Simbahan nang hindi ito pinapalambot, at sa parehong sulat ay isinulat niyang hindi natin gawain ang humatol kung nasaan sa harap ng Diyos ang sinumang partikular na tao.
May kakayahan din siyang humanga nang tapat sa mga Kristiyano sa labas ng sarili niyang Simbahan, at sinabi niya ito sa publiko gayundin sa pribado. Sa isang pahayag noong 1979 ay binalaan niya ang mga Kristiyanong Ortodokso laban sa pag-aakalang ang pagiging tama nang walang init ay maituturing pa ring Kristiyanismo, at itinuro niya ang mga kapitbahay na Protestante bilang katibayan na ang malambot na puso ay batayang Kristiyanismo at hindi opsyonal na palamuti.
Kung may nawala sa iyo at nais mong basahin dito ang kanyang pangalan, maaari mo lamang itong ibigay sa pari; sa karamihan ng parokya ay walang bayad at walang panayam. Ginugunita sa mismong Liturhiya ang mga pangalan ng mga Kristiyanong Ortodokso, at nagkakaiba ang gawain para sa mga yumaong hindi Ortodokso, kaya't sulit magtanong. Ang ugali ng Simbahan ay magdasal, magpatuloy sa pagdarasal, at iwan ang kalalabasan kung saan ito nararapat.
hindi sa atin ang magtakda ng kalagayan ng mga nasa labas ng Simbahang Ortodokso
Padre Seraphim Rose, sulat ng 27 Nobyembre 1980, sa Hieromonk Damascene, Father Seraphim Rose: His Life and Works (St. Herman Press, 2003), kab. 84