May mga buto sa loob ng altar
Magsimula tayo sa katotohanan, hindi sa pangangatwiran. Sa isang simbahang Ortodokso, sa loob o sa ilalim ng mesa ng altar, may mga piraso ng buto ng isang martir. Sa ibabaw mismo ng mesa ay nakalatag ang telang tinatawag na antimension, pirmado ng obispo, na may relikyang tinahi rito; kung wala ang telang iyon ay hindi maaaring magdaos ng Liturhiya ang isang pari. Bawat Linggo, ang tinapay at alak ay ipinapatong sa isang bahagi ng isang yumaong Kristiyano.
Kapag sinabi nang ganoon kalantad, tunog nakakikilabot ito, at walang saysay ang magkunwaring hindi gayon sa harap ng bisitang lumaki sa isang simbahang may malilinaw na bintana at kahoy na mesa ng komunyon. Isa ito sa mga gawaing pinakamatalas na naghihiwalay sa hilig ng Ortodokso at sa hilig ng Protestante, at hindi ito magiging kalugod-lugod sa pamamagitan ng paglalambot ng paglalarawan.
Ang susunod ay ang katwiran, inilahad upang matimbang ng mambabasa. May tatlong bahagi ito: kung ano ang iniuulat ng Kasulatan, kung ano ang ipinahihiwatig ng Pagkakatawang-tao tungkol sa materya, at kung ano ang talagang ginawa ng Simbahan mula pa noong ikalawang siglo. Kasama rin ang mga pang-aabuso, sapagkat magiging hindi tapat kung iiwan ang mga ito.
Matanda na ang pagtutol, at ibinangon ito noon pa man
Hindi imbensyon ng Repormasyon ang pag-aalalang ito. Sa salaysay ng kamatayan ni Policarpo ng Esmirna, isinulat ng kanyang sariling kongregasyon noong kalagitnaan ng ikalawang siglo, hinihimok ang mga awtoridad na huwag ibigay ang kanyang katawan, baka iwan ng mga Kristiyano ang Ipinako sa Krus at ito naman ang simulan nilang sambahin. Kasabay ng gawain dumating ang hinala, sa unang araw pa lamang.
Sa makabagong anyo nito, mas matibay at mas tumpak ang tudla ng pagtutol. Ganito ang takbo: wala saanman sa Kasulatan na nag-uutos ng pagpipitagan sa mga labi; itinuring ng Kautusan ni Moises na nagpaparumi ang paghipo sa bangkay; sadyang itinago ng Diyos ang libingan ni Moises upang walang dambanang magkaroon ang Israel; at ang kasaysayan ng mga relikya sa Kakristiyanuhan ay kasaysayan ng pandaraya, salapi at pagkamapaniwalain. Sa likod ng lahat ng iyon ay ang pinakasimpleng punto sa lahat: ang buto ay buto lamang.
Hindi walang katwiran ang alinman sa mga iyon, at ang sagot ng isang Ortodokso na itinuturing ang pagtutol bilang pagkasuklam lamang ay walang nasagot. Tinatanggap ng tugong iniaalok dito ang mga paratang sa kasaysayan, na totoo at sa ilang bahagi ay mas malala pa kaysa sa karaniwang inaakala, at ang pinagtatalunan lamang ay ang konklusyong karaniwang hinuhugot mula rito. Ang pandaraya sa paghawak ng isang bagay ay pangangatwiran tungkol sa mga humahawak.
Dalawang talatang laging napapansin ng mga Kristiyano
Nasa 2 Hari ang una. Naantala ng mga mananalakay ang isang libing, at itinapon ng mga nagluluksa ang bangkay sa pinakamalapit na libingan, na nagkataong kay propeta Eliseo. “At nang mailusong ang lalaki at masagi ang mga buto ni Eliseo, siya ay nabuhay at tumayo sa kanyang mga paa” (2 Hari 13:21, salin mula sa KJV). Iniulat ito ng tagapagsalaysay at nagpatuloy na lamang, walang komentaryo at walang kalakip na babala.
Ang Mga Gawa ang nagbibigay ng pangalawa. “At gumawa ang Diyos ng mga pambihirang himala sa pamamagitan ng mga kamay ni Pablo: anupa't mula sa kanyang katawan ay dinadala sa mga maysakit ang mga panyo o mga tapis, at nawawala ang kanilang mga sakit” (Mga Gawa 19:11-12, salin mula sa KJV). Sa mas naunang bahagi ng aklat ding iyon, dinadala sa lansangan ang mga maysakit upang masapian sila ng anino ni Pedro (Mga Gawa 5:15), at sa mga Ebanghelyo ay gumaling ang isang babae nang mahipo niya ang laylayan ng damit ni Kristo.
Walang ipinag-uutos ang mga talatang ito, at hindi dapat angkinin ng mga Ortodoksong Kristiyano na mayroon. Ang ginagawa ng mga ito ay ilarawan ang isang daigdig kung saan hindi nakakulong ang kabanalan sa loob ng kaluluwa ng isang tao kundi umaabot sa mga hinihipo nito at sa natitira mula rito. Sineseryoso ng Ortodoksiya ang paglalarawang iyon sa halip na ituring itong hanay ng mga kakatwang pangyayari.
Bakit ayaw ituring ng Ortodoksiya na walang buhay ang materya
Ang mas malalim na dahilan ay ang Pagkakatawang-tao. Hindi itinuturo ng Kristiyanismo na sinagip ng Diyos ang mga kaluluwa palabas sa isang materyal na daigdig; itinuturo nitong nagkatawang-tao ang Diyos, dinala sa sinapupunan, kumain ng isda, ipinako sa kahoy at muling nabuhay nang may katawan. Pagkatapos niyon, napakahirap nang panghawakan ang palagay na walang kinalaman sa espiritu ang materya, at kailanman ay hindi iyon sinubukang panghawakan ng Ortodoksiya.
Ang paniniwala ring iyon ang dumadaloy sa lahat ng iba pang ginagawa ng mga Ortodoksong Kristiyano. Binabasbasan ang tubig at inilulubog dito ang mga tao. Binabasbasan ang langis at pinapahiran nito ang mga maysakit. Inihahandog at tinatanggap ang tinapay at alak bilang Katawan at Dugo ni Kristo. Sinasabi ni Pablo sa mga taga-Corinto na ang kanilang mga katawan ay “templo ng Espiritu Santo” (1 Cor 6:19, salin mula sa KJV) — sinabi iyon tungkol sa katawan, hindi sa isip.
Ang mga relikya ay sumusunod mula roon, sa halip na tumayong mag-isa. Kung ang isang katawan ay naging templo ng Espiritu Santo habang nabubuhay ang isang santo, at kung ibabangon muli ang katawang iyon, hindi ito basta basura kapag umalis ang kaluluwa. Isa itong Kristiyanong naghihintay ng muling pagkabuhay. Kaisa ng lahat ng nasa silid ang pagpaparangal dito.
Ang ginawa ng mga Kristiyano sa Esmirna
Ang pinakamaagang malinaw na salaysay ay ang nabanggit na. Matapos patayin si Policarpo, noong mga kalagitnaan ng ikalawang siglo, tinipon ng kanyang kongregasyon ang kanyang mga buto, na inilarawan nilang mas mahalaga kaysa sa mga piling hiyas at mas dalisay kaysa sa ginto, at inilagay ang mga ito sa isang karapat-dapat na pook. Binalak nilang magtipon doon taun-taon, sa anibersaryo ng kanyang kamatayan, nang may galak.
Sa dokumento ring iyon, iginuhit ng kongregasyon ang pagkakaibang siyang saligan ng buong gawain, at iginuhit nila ito nang hindi man lamang hinihingi. Si Kristo, bilang Anak ng Diyos, ay sinasamba nila; ang mga martir ay minamahal nila bilang mga alagad at tagasunod ng Panginoon. Dalawang magkaibang salita para sa dalawang magkaibang gawa, isinulat ng mga taong ilang linggo pa lamang ang nakalilipas ay nasaksihan ang pagkamatay ng kanilang obispo.
Mahalaga ang tekstong iyon sa kasalukuyang usapin dahil maaga ito, hindi ito teolohiyang nagtatanggol sa sarili, at ipinapakita nitong magkasabay na dumating ang gawain at ang pananggalang nito. Anuman ang sumibol nang maglaon, ganito ang anyo ng bagay na ito sa simula.
Ang altar, at kung bakit nasa ilalim nito ang relikya
Ang paglalagay ng mga relikya sa altar ay hindi palamuti kundi isang pangangatwirang nakaukit sa kasangkapan. Isinulat ni Juan: “Nakita ko sa ilalim ng altar ang mga kaluluwa ng mga pinatay dahil sa salita ng Diyos” (Pah 6:9, salin mula sa KJV). Itinayo ng mga Ortodokso at ng iba pang sinaunang simbahan ang kanilang mga altar sa ibabaw ng mga libingan ng mga martir, at kung saan walang libingan ay nagdala sila ng relikya sa mesa.
Nang maglaon ay ginawa itong tuntunin. Iniutos ng Ikalawang Konsilyo ng Nicea noong 787 na ilagay ang mga relikya, kasama ng nakaugaliang mga panalangin, sa mga simbahang ikinonsagra nang wala ang mga ito, at itinakda nitong alisin sa tungkulin ang obispong magkokonsagra ng simbahang walang relikya. Sa likod ng katalasan ng kanon ay isang simpleng paniniwala: itinayo ang Simbahan sa mga taong namatay para kay Kristo, at dapat sabihin iyon ng gusali.
Dinadala ng antimension ang parehong lohika pababa sa parokya. Ito ay isang telang may ikono ng paglilibing kay Kristo, naglalaman ng relikya, pirmado ng obispo ng diyosesis at ipinagkaloob sa isang tiyak na pamayanan. Binubuksan ito ng pari bago ang Liturhiya at tinutupi pagkatapos. Ang parokyang nagdaraos sa telang iyon ay nagsasabi, linggu-linggo, na hindi ito isang pribadong samahang panrelihiyon kundi bahagi ng iisang Simbahang may obispo at may alaala.
Totoo ang mga pang-aabuso, at walang mawawala sa pag-amin
Pagsapit ng huling bahagi ng Gitnang Panahon sa Kanluran, naging industriya na ang mga relikya. Dumami ang mga piraso ng Tunay na Krus nang lampas sa anumang posibilidad, hinati at ipinagbili ang mga katawan, at hinubog ng salapi mula sa peregrinasyon ang inaangkin ng isang simbahan na tinataglay nito. Noong 1543 ay naglathala si John Calvin ng isang tratadong naglilista sa mga pagdodoble nang may malamig na katumpakan na hanggang ngayon ay hindi komportableng basahin, at malaking bahagi ng kanyang inilista ay walang maipagtatanggol.
Wala ring malinis na talaan ang Kristiyanong Silangan dito. Sumusunod ang pandaraya sa salapi saanman ito pumunta, at ang manunulat na Ortodokso na inilalahad ang mga pang-aabuso bilang purong suliraning Kanluranin ay hindi nagsasabi ng totoo. Karapat-dapat sabihin nang tahasan na walang interes ang Simbahang Ortodokso na ipagtanggol ang isang huwad, at walang doktrinang humihiling na tunay ang alinmang partikular na relikya.
Ang ipinapatunay ng mga pang-aabuso ay maaaring masira ang gawain, at hindi naman iyon kailanman pinagdudahan. Hindi nito napapatunayang masama ang gawain sa sarili nito, gaya ring hindi ipinapakita ng simonya na mali ang ordinasyon. Anumang mahalaga ay maaaring ipagbili ng sinuman; ang tanong kung mahalaga ba talaga ito sa simula pa lamang ay kailangang lutasin nang hiwalay.
Tungkol naman sa mga pagkiling — sa mga tao ang mga ito, hindi sa Simbahan.
Padre Seraphim Rose, liham ng 27 Nobyembre 1980, sa Hieromonk Damascene, Father Seraphim Rose: His Life and Works (Padre Seraphim Rose: Ang Kanyang Buhay at mga Gawa), kab. 84 (St. Herman of Alaska Brotherhood)
Ang anyo ng pagpipitagan sa isang karaniwang araw
Hindi madrama ang mismong gawain. Inilalabas ang isang relikaryo sa isang patungan. Lumalapit ang mga tao nang nakapila, nag-aantanda ng Krus, yumuyuko, hinahalikan ang lalagyan, at tumatayo roon nang ilang sandali. May humihiling sa santo na ipanalangin ang isang maysakit na kamag-anak. Pagkatapos ay bumabalik sila sa kanilang puwesto, at nagpapatuloy ang paglilingkod patungo sa Eukaristiya, na inihahandog sa Diyos lamang.
Walang handog na iniaalay sa isang relikya at walang panalanging inuukol sa buto. Ang mga himno ng araw ay nakatuon kay Kristo, na may paghiling ng mga panalangin ng santong ginugunita. Kung papanoorin ng isang bisita ang buong paglilingkod na may hawak na teksto, magiging pare-pareho ang gramatika mula simula hanggang wakas.
May iba pang dapat pansinin sa isang lungsod tulad ng Singapore, kung saan malayo ang maraming parokyano sa mga libingan ng sarili nilang pamilya. Ang pagtayo sa harap ng mga relikya ng isang Kristiyanong namatay sa Asia Minor noong ikatlong siglo ay isang paraan ng pagsasabing mas malaki ang pamilya kaysa sa madadalaw sa Choa Chu Kang.
Ano ang iginigiit, at ano ang hindi
Katamtaman ang hugis ng inaangkin, kahit kakaiba ito sa gawa. Hawak ng Ortodoksiya na kumikilos ang Diyos sa pamamagitan ng mga nilikhang bagay sapagkat lagi naman siyang kumikilos sa pamamagitan ng mga nilikhang bagay, na ang mga katawan ng mga santo ay hindi itinapong materya, at na ang pagpaparangal sa mga ito ay pagpaparangal sa Kristong nanirahan sa kanila. Hindi nito hawak na mahiwaga ang mga relikya, na kumikilos ang mga ito nang hiwalay sa pananampalataya, o na kailangang paniwalaang tunay ang alinmang indibidwal na relikya.
Si Padre Seraphim Rose, isang Amerikanong nagbalik-loob na lumaking Protestante at nang maglaon ay namuhay bilang hieromonk (monghe-pari) sa mga kagubatan ng hilagang California, ay naniwalang bihirang ang pangangatwiran ang naggagalaw sa mga tao patungo sa Simbahan. Ang naggagalaw sa kanila, aniya, ay ang makakita ng isang bagay sa mga Kristiyano na nakikilala nilang sulit angkinin, at ipinatong niya ang pasaning iyon nang tuwiran sa mga Ortodokso.
Tila tamang magtapos doon. Walang hinihilingang sumang-ayon sa pahinang ito. Malugod na tinatanggap ang sinumang pumunta sa katedral sa Kovan sa araw ng kapistahan, panoorin ang ginagawa, at pagkatapos ay tanungin ang pari kung bakit may iniingatang mga buto sa altar ang isang simbahan. Ang sagot na ibibigay ay halos ang nasa itaas, mas mahaba lamang at mas kaunti ang talababa.
Kung taglay natin ang tunay na Kristiyanismo, dapat ay may isang bagay sa gitna natin na makikita at hahangarin ng sinumang tapat na umiibig sa katotohanan.
Padre Seraphim Rose, lekturang “Orthodoxy in the USA”, The Orthodox Word blg. 94 (1980), sinipi sa Hieromonk Damascene, Father Seraphim Rose: His Life and Works, kab. 86