Ang unang nakikita ng bisita
Mga mukha ang unang impresyon. Halos walang hubad na pader sa isang Ortodoksong simbahan: may tabing ng mga pintadong tabla sa pagitan ng kongregasyon at ng altar, may iba pang tabla sa mga patungan sa katawan ng simbahan, at karaniwang may nakalagay din sa kisame. May mga kandilang nagliliyab sa harap ng mga ito sa mga kahong tanso na may buhangin. Pumapasok ang mga tao, nag-aantanda, yumuyuko, at hinahalikan ang mga tabla. Walang nagpapaliwanag nito sa mga bagong dating, dahil para sa mga lumaki rito ay walang naman dapat ipaliwanag.
Ang mga bisitang mula sa Reformed, ebanghelikal at hindi denominasyonal na pinagmulan ay madalas dumating na may tiyak na talata sa isip, at tama lang sila. Ang ikalawang utos ay hindi malabong pagtutol na hinukay upang manggulo. Nasa Dekalogo ito, matindi ito, at obligadong magtanong tungkol dito ang Kristiyanong seryoso sa Kasulatan. Sinisikap ng artikulong ito na ibigay sa tanong na iyon ang karapat-dapat nitong sagot sa halip na ikaway ito palayo.
Ang utos, binabasa nang buo
Tuwiran ang teksto. “Huwag kang gagawa para sa iyo ng larawang inanyuan, o ng kawangis man ng anumang anyong nasa itaas sa langit, o ng nasa ibaba sa lupa, o ng nasa tubig sa ilalim ng lupa. Huwag mong yuyukuran sila, ni paglingkuran man sila” (Ex 20:4-5). Kung babasahin nang mag-isa, mukhang tapos na ang usapan, at walang tapat na paglalahad ng posisyong Ortodokso ang makapagsisimula sa pagkukunwaring malabo ang talata.
Ang nagpapalubha rito ay ang natitirang bahagi ng gayunding Kautusan. Makalipas ang ilang kabanata ay inuutusan ng Diyos si Moises na gumawa ng dalawang kerubing ginto para sa luklukan ng awa, magkaharap na may nakabukang mga pakpak (Ex 25:18-20). Ang templo ni Solomon ay inukitan sa buong palibot ng mga kerubin, puno ng palma at bukadkad na bulaklak (1 Ha 6:29). Sa ilang ay inutusan si Moises na gumawa ng ahas na tanso at ilagay ito sa isang tikin, upang ang sinumang natuklaw ay tumingin dito at mabuhay (Blg 21:8-9).
Hindi rin natatapos doon ang pagtatalo sa kabilang direksyon. Makalipas ang mga siglo ay dinurog ni Ezekias ang gayunding ahas na tanso, dahil nagsimula nang magsunog ng insenso rito ang Israel (2 Ha 18:4). Kaya inuutusan ng Kasulatan ang paggawa ng mga larawan at itinatala rin nito ang pagwasak sa isa. Ang utos ay hindi pagbabawal sa pag-ukit; pagbabawal ito sa pagbibigay sa ginawang bagay ng nauukol sa Maylikha. Ang tunay na tanong ay kung para saan ang isang larawan, at kung ano ang ginagawa sa harap nito.
Ang binago ng Pagkakatawang-tao
Ang sagot na Ortodokso ay nakasalalay sa isang angkin tungkol kay Kristo, hindi tungkol sa sining. “At nagkatawang-tao ang Salita, at tumahan sa gitna natin” (Jn 1:14). Tinatawag ni San Pablo si Kristong “larawan ng Diyos na di-nakikita” (Col 1:15). Sinimulan ni San Juan ang kanyang unang liham sa isang sadyang pisikal na listahan: ang aming narinig, ang aming nakita ng aming mga mata, ang aming minasdan, at hinipo ng aming mga kamay.
Si San Juan ng Damasco, na sumusulat noong ikawalong siglo habang naglalagablab ang kontrobersiya, ay inilahad ang argumento sa dalawang hakbang. Una ay lubos niyang tinatanggap ang pagtutol: “sino ang makagagawa ng gaya ng di-nakikita, walang-katawan, hindi malilimitahan, walang-anyong Diyos? Kaya ang pagbibigay ng anyo sa Pagka-Diyos ay tugatog ng kahangalan at kawalang-galang.” Iyon, sabi niya, ang mismong dahilan kaya bihira ang mga larawan ng Diyos sa ilalim ng Kautusan. Pagkatapos ay dumating ang pagbaligtad: matapos ang Diyos ay “tunay na maging tao para sa ating kaligtasan” at manirahan sa lupa at makita, ang nakita na ay maaari nang itala (An Exposition of the Orthodox Faith, Aklat IV, kab. 16).
Kaya ang posisyong Ortodokso ay hindi na pinawalang-bisa na ang ikalawang utos. Ito ay ang Diyos mismo ang nagbigay ng kawangis na hindi maiimbento ng sinumang tao. Ang Kristiyanong nagpipinta kay Kristo ay hindi iginuguhit ang kalikasang banal; inilalarawan niya ang taong isinilang sa Betlehem at ipinako sa ilalim ni Poncio Pilato. Kaya palaging itinuring sa Silangan ang tanong tungkol sa ikono bilang tanong kung totoo ba ang Pagkakatawang-tao.
Ang siglong pinagtalunan ito ng Simbahan
Hindi tahimik ang alitan. Mula sa mga taong 726 ay sinimulan ni Emperador Leon III ang pag-aalis ng mga larawan sa mga hayag na lugar, at sa halos buong susunod na siglo ay laban sa kanila ang patakaran ng imperyo. Ang mga monghe at obispong nagtanggol sa mga ikono ay inalis sa tungkulin, ipinatapon, at sa ilang pagkakataon ay pinatay. Noong 754 ay kinondena ng isang malaking konsilyong nagpulong sa Hieria ang paggawa ng mga larawan nang tuluyan, at naniniwala ang mga tagasuporta nitong nililinis nila ang Simbahan mula sa idolatriya.
Nangatwiran pabalik ang mga nagtanggol sa mga ikono sa batayang Kristolohikal. Kung hindi mailalarawan si Kristo, sabi nila, kung gayon ay hindi ganap ang kanyang pagkatao o pinaghahalo ang kanyang pagka-Diyos dito. Tumagal ang argumento nang maraming dekada at may nasawi sa magkabilang panig.
Noong 787 ay tinipon ni Emperatris Irene at ni Patriyarka Tarasio ang isang konsilyo sa Nicea, na ibinibilang ng Ortodoksong Simbahan bilang Ikapitong Ekumenikal na Konsilyo. Bumalik ang iconoclasmo sa ilalim ni Leon V mula 815, at natapos ito nang tuluyan noong 843, nang ibalik ni Emperatris Teodora at ni Patriyarka Metodio ang mga larawan. Ipinagdiriwang pa rin ang pagpapanumbalik na iyon tuwing unang Linggo ng Dakilang Kuwaresma bilang Tagumpay ng Ortodoksiya, kung kailan isinasaprusisyon ng mga parokya ang kanilang mga ikono.
Ang tunay na ipinahayag ng Ikapitong Konsilyo
Hindi basta sinabi ng konsilyo na pinapayagan ang mga ikono. Gumawa ito ng pagtatangi, nakasulat, at ang pagtatanging iyon ang puso ng usapin. Ang mga larawan ni Kristo, ng Ina ng Diyos, ng mga anghel at ng mga banal ay dapat ilagay sa mga simbahan at bahay, at “sa mga ito ay dapat ibigay ang nararapat na pagbati at marangal na pagpipitagan” — sa Griyego ay timetike proskynesis — “ngunit hindi ang tunay na pagsamba ng pananampalataya (latreia) na nauukol lamang sa kalikasang banal.”
Ang dahilan nito ay isang prinsipyong inilahad na ni San Basilio apat na siglo bago nito: “Sapagkat ang karangalang ibinibigay sa larawan ay dumaraan sa kinakatawan ng larawan, at ang gumagalang sa larawan ay gumagalang doon sa paksang kinakatawan.” Hindi hantungan ang ikono. Ang anumang iniaalay dito ay naglalakbay pa.
Tuwiran ding sinagot ng Nicea ang pagtutol mula sa Kasulatan, sa pamamagitan ng masusing pagbasa ng utos. Napansin nitong sinasabi ng Kasulatan na ang paggalang ay iuukol sa Diyos ngunit hindi nito idinaragdag ang salitang “lamang”, dahil saklaw ng salitang Griyego ang lahat mula sa yuko sa pagitan ng magkaibigan hanggang sa pagpipitagang iniuukol sa Diyos; samantalang pagdating sa paglilingkod, idinaragdag nga ng teksto ang hangganan. “Siya lamang ang iyong paglilingkuran,” ang sipi ng konsilyo, “sapagkat sa Diyos lamang natin iniaalay ang latria.” Ang mga mambabasang nais suriin ito ay mababasa ang mismong salita ng konsilyo sa saling Ingles; nasa ibaba ang link.
Ang ginagawa ng tao kapag hinahalikan ang ikono
Alisin mo muna ang teolohiya at pagmasdan ang talagang nangyayari. Pumapasok ang isang babae mula sa kalye, ibinababa ang kanyang pinamili, nag-aantanda, yumuyuko, at hinahalikan ang sulok ng isang pintadong tabla. Ginagawa niya ang gagawin niya sa kanyang ina sa paliparan. Ginawa mismo ng konsilyo ang puntong ito, na binabanggit na ang pandiwang Griyego ay nangangahulugang bumati at humalik, at sinisipi si David na nagpatirapa sa harap ni Jonatan at hinalikan siya (1 Sam 20:41, sinipi sa teksto ng konsilyo ayon sa bilang nitong Griyego).
Kasinghalaga ring sabihin ang hindi nangyayari. Walang naniniwalang nakaririnig ang kahoy. Kahoy ang tabla, pigmentong hinaluan ng itlog ang pintura, at kung mawasak ang ikono ay hindi nasasaktan ang banal. Ang ikono ay lugar ng pagtatagpo, hindi tirahan. Ang pinakamalapit na karaniwang paghahambing ay ang larawang iniingatan ng isang balo sa tabi ng kama at hinihipo niya sa bawat daan, bagaman hindi buo ang paghahambing, dahil may inaangkin ang Simbahang higit sa damdamin: na tunay ngang nakararating sa tao ang karangalan, at na buhay ang mga banal at nananalangin sila.
Sa praktika ay simple ang mga kilos, at malaya ang bisitang huwag gawin ang alinman sa mga ito. Nag-aantanda nang dalawang beses ang mga Ortodoksong Kristiyano, hinahalikan ang ikono — sa kaugalian ay sa mga kamay, sa mga paa o sa laylayan ng damit sa halip na sa mukha — at muling nag-aantanda. Sinisindihan ang mga kandila bilang maliit na handog at isang panalanging iniiwang nakasindi. Walang nagmamasid kung sasama ba o hindi ang isang bagong dating.
Kung saan may bisa pa rin ang pagtutol
Magiging hindi tapat ang mag-iwan ng impresyong hindi kailanman nadikit sa buhay-Ortodokso ang panganib na pinangangalanan ng utos. Nadikit ito. Minsan ngang tinuturing ng mga tao ang isang partikular na ikono bilang anting-anting, o ang lampara ng langis bilang seguro, at matagal nang tuwirang sinasabi ito ng mga asetikong manunulat mismo ng Simbahan. Ginawa ni Padre Seraphim Rose, isang nagbalik-loob din, ang puntong ito tungkol sa panlabas na relihiyosong bagay sa pangkalahatan sa paraang eksaktong angkop dito.
Anumang panlabas … ay maaaring maging huwad.
Padre Seraphim Rose, sinipi sa Hieromonk Damascene, Father Seraphim Rose: His Life and Works (Si Padre Seraphim Rose: Ang Kanyang Buhay at mga Gawa), kab. 63 (St. Herman Press, 2003)
Ang pagsubok na ipinapataw ng Simbahan sa sarili niya
Ang panangga ay ang pinangalanan ng konsilyo, at masusubok ito. Pakinggan mo ang sinasabi sa isang Ortodoksong simbahan at pansinin kung sino ang kinakausap. Ang mga panalangin sa harap ng ikono ni Kristo ay nakatuon kay Kristo. Ang mga panalangin sa harap ng ikono ng isang banal ay humihiling sa banal na iyon na manalangin kay Kristo, sa gayunding balarilang ginagamit ng tao kapag humihiling sa isang kaibigang ipanalangin siya. Walang Ortodoksong panalanging nakatuon sa isang pintura, at walang Ortodoksong serbisyong nagtuturing sa pintura bilang pinagmumulan ng anuman.
Iyon ay angkin na masusuri ng bisita sa halip na tanggapin sa tiwala lamang. Tumayo ka sa likuran sa isang Pagpupuyat, sundan ang teksto, at tingnan kung tumutugma ang sinasabi sa inilarawan dito. Kung maghiwalay man ang mga salita at ang mga kilos sa isang partikular na tao, nasa tao ang kasalanan, at hindi kailanman nagkunwari ang Simbahan na iba ito.
Nakatayo sa pintuan
Kung nanggaling ka sa tradisyong nagpanatiling hubad ang mga pader nito dahil sa paggalang sa ikalawang utos, walang narito ang paratang laban sa iyo. Hindi maliit na bagay ang paggalang na iyon, at gumugol ng isang siglo ang Ortodoksong Simbahan sa pakikipaglaban tungkol sa gayunding pangamba. Kung saan naiba ang labas ng Ortodoksiya ay sa isang punto: hawak niyang nang magkatawang-tao ang Diyos ay ginawa Niyang mailalarawan ang Kanyang sarili, at hawak ng mga tagapagtanggol ng mga ikono na ang pagtanggi sa larawan ay, kung susundan nang malayo, maglalagay sa alinlangan sa katotohanan ng lamang iyon. Iyon ang pangangatwirang Ortodokso, inilahad upang timbangin at hindi upang ipilit.
May isa pang dapat sabihin, at tungkol ito sa amin at hindi sa sinumang bumabasa. Madalas natatalo ang mga pagtatalo tungkol sa ikono bago pa magsimula, dahil ang unang nakakatagpo ng estranghero ay hindi ang teolohiya kundi ang mga taong nakatayo sa ilalim ng mga pintura. Si Padre Seraphim Rose, na sumusulat sa isang nagtatanong noong 1980, ay inilagay ang pananagutan kung saan dapat handang tanggapin ito ng isang parokya, at mas gugustuhin ng parokyang ito na sipiin siya laban sa sarili nito kaysa laban sa iba.
marahil kasalanan natin ito sa hindi pamumuhay at pagtuturo ng Ortodoksong Pananampalataya sa paraang mauunawaan nila
Padre Seraphim Rose, liham ng 27 Nobyembre 1980, sinipi sa Hieromonk Damascene, Father Seraphim Rose: His Life and Works, kab. 84 (St. Herman Press, 2003)