Ano ang kahulugan ng kabanalan sa Simbahang Orthodox?
Ang salitang Griyego na hagios at ang katumbas nito sa Eslabo ay nangangahulugang “ibinukod” at, sa huli, “pag-aari ng Diyos”. Isinasaugat ng Kasulatan ang kabanalan sa Diyos mismo: “Maging banal kayo, sapagkat ako'y banal” ang utos na inuulit ni Pedro mula sa Kautusan (1 Pedro 1:15-16 pakinggan sa Audio Bible). Idinaragdag ng tradisyong Orthodox na ang kabanalan ay hindi una sa lahat tagumpay ng tao. Ito ang buhay ng Diyos na ibinabahagi sa tao, na tinatawag ng mga Ama na theosis, o pagka-Diyos ng tao. Sinasabi mismo ni Pedro na ang mga mananampalataya ay nagiging kabahagi ng likas ng Diyos (2 Pedro 1:4 pakinggan sa Audio Bible).
Binabago nito kung paano inilalarawan ang santo. Ang santo ay hindi taong hindi kailanman nagkasala o nakarating sa walang-dungis na talaan. Siya ay taong sa pamamagitan niya ay sumisikat ang liwanag ni Cristo, sapagkat tumigil na siyang ipagtanggol ang sarili laban dito. Matindi ang diin ng tradisyon na ang daan patungo roon ay dumaraan sa pagsisisi. Tinatawag ni Pablo ang sarili na pinakamasama sa mga makasalanan (1 Timoteo 1:15 pakinggan sa Audio Bible), at ang pinakamamahal na mga santo ng Simbahan, tulad ni Maria ng Ehipto at ng magnanakaw na ipinako sa tabi ni Cristo, ay naaalala higit sa lahat bilang mga taong bumaling.
Dahil dito, magkahalo ang sagot ng Orthodox sa “Sakdal ba ang mga santo?” Sakdal sila sa kahulugang pinuno sila ng pag-ibig, at di-sakdal sa kahulugang bihira nilang isipin iyon. Karaniwang inilalarawan ng mga santo ang sarili bilang pinakamasama sa mga makasalanan, hindi dahil sa pagpapakumbaba lamang kundi dahil habang papalapit sila sa Diyos, mas malinaw nilang nakikita ang hindi pa napapagaling. Ito ang praktikal na kahulugan ng kababaang-loob sa Kristiyanismong Orthodox.
Santo ba ang lahat ng Kristiyano?
Sa Bagong Tipan, oo. Sumulat si Pablo sa mga banal sa Efeso, sa mga banal sa Filipos at sa mga banal sa Roma, at ang tinutukoy niya ay mga karaniwang kasapi ng mga simbahan, kasama ang lahat ng kanilang pagkukulang (tingnan ang Efeso 1:1 pakinggan sa Audio Bible). Inilalagay ng binyag at krismasyon ang tao sa Katawan ni Cristo at sinisimulan ang buhay na nilalayong magtapos sa kabanalan (tingnan ang krismasyon, ang tatak ng Espiritu). Ginagamit ng Simbahang Orthodox ang “santo” sa dalawang kahulugan: ang mga santong pinangangalanan natin, na ang paglilukob ng luwalhati ay ipinahayag ng Simbahan, at ang buong katawan ng mga mananampalatayang tinatawag na maging ang mga pinangalanang santo ay nasa ngayon.
Iyan ang dahilan kung bakit hindi itinuturing ang kabanalan na propesyon ng mga monghe. Ang inang nagpupuyat sa maysakit na anak, ang manggagawang tumatanggi sa suhol, ang binyagang nagpapatawad ng matagal nang sugat ay naglalakad sa parehong daan ng mga niluwalhating santo, sa yugtong hindi gaanong nakikita. Inilalarawan ng Sulat sa mga Hebreo ang mga mananampalatayang napapalibutan ng malaking ulap ng mga saksi (Hebreo 12:1 pakinggan sa Audio Bible), at ipinakikita ng Aklat ng Pahayag ang isang karamihang mula sa bawat bansa na nakatayo sa harap ng trono (Pahayag 7:9 pakinggan sa Audio Bible). Mas malaki ang karamihan kaysa sa anumang kalendaryo.
Paano kinikilala ng Simbahang Orthodox ang santo?
Sinasabi ng Simbahang Orthodox na ang Diyos lamang ang gumagawa ng santo. Ang gawain ng Simbahan ay kilalanin ang ginawa ng Diyos. Sa mga unang siglo, walang pormal na pamamaraan: nagtitipon ang mga Kristiyano sa mga libingan ng mga martir sa anibersaryo ng kanilang kamatayan, at doon lumaganap ang gawi ng pag-alaala sa kanila. Sa paglipas ng panahon, ang pagsang-ayon ng obispo sa gayong lokal na paggalang ang naging pinakamaagang anyo ng tinatawag ngayong paglilukob ng luwalhati.
Ang makabagong huwaran, ayon sa paglalarawan ng Orthodox Church in America, ay nagsisimula sa mga mananampalataya. Nananalangin ang mga tao sa isang tao, dumadalaw sa libingan, humihingi ng pamamagitan at nag-uutos ng mga icon. Karaniwang hinihiling pagkatapos sa obispo ng diyosesis na siyasatin ang usapin, at ang isang komisyon ay nagsasaliksik sa buhay at mga isinulat ng tao at nag-uulat sa Sinodo, na nagpapasiya kung ilulukob ang luwalhati. Sinusuri ng komisyon na ang turo ng tao ay lubos na Orthodox at na ang kaniyang buhay ay nagpapakita ng bunga ng Ebanghelyo. Kung sumang-ayon ang Sinodo, kasunod ng isang paglilingkod ng pag-alaala ang Bisperas at Maitins bilang parangal sa santo, inilalantad ang isang icon, inilalathala ang isang talambuhay at itinatakda ang isang araw sa kalendaryo.
Maaaring magtulak sa proseso ang mga himala ngunit hindi ito kinakailangan. Hindi tulad ng gawing Romano Katoliko na humihingi ng itinakdang bilang ng napatunayang himala, nagluwalhati ang Simbahang Orthodox ng mga santong walang kilalang kababalaghan. Ipinakikita ng Simbahang Ruso ang proseso sa malawak na saklaw: mula noong dekada 1990, sinuri ng isang komisyon ng sinodo ang mga kaso ng mga nagdusa alang-alang sa pananampalataya sa ilalim ng komunismo, at noong 2000 ay niluwalhati ng isang Konseho ng mga Obispo si Tsar Nicholas II at ang kaniyang pamilya kasama ng marami pang bagong martir (tingnan ang ang mga bagong martir at tagapagpahayag ng Rusya). Hindi rin kinakailangan ang mga di-nabubulok na relikya (tingnan ang bakit iginagalang ng Orthodox ang mga relikya).
Anong mga uri ng santo ang pinararangalan ng Simbahan?
Pinagpapangkat ng kalendaryo ang mga santo ayon sa paraan ng kanilang pagsunod kay Cristo. Ang mga martir ay nagpatotoo sa Kaniya sa pamamagitan ng kamatayan, at ang mga tagapagpahayag sa pamamagitan ng pagdurusang hindi umabot sa kamatayan. Ang mga hierarko ay mga obispo, tulad nina Nicolas, Basilio at Juan Chrysostomo, na gumabay sa Simbahan. Ang mga kagalang-galang na santo ay mga monastiko, mga lalaki at babaeng nagtalaga ng kanilang buhay sa panalangin at pagsisisi. Ang mga matuwid ay mga may-asawang layko o klero, tulad nina Joaquin at Ana, Zacarias at Elisabet, at sa mga huling siglo ay marami pang iba. Ang iba ay mga manggagamot na hindi tumatanggap ng bayad, na nagpagaling sa mahihirap nang walang bayad, at ang tinatawag ng Simbahang kapantay ng mga apostol dahil sa kanilang gawaing misyonero, tulad nina Constantino at Elena.
Kabilang sa kanila ang ilang maaaring ikagulat ng bagong dating. Pinararangalan ng Simbahan ang mga hangal alang-alang kay Cristo, na tumanggap ng pampublikong paghamak bilang daang asetiko (tingnan ang mga banal na hangal at payak na kabanalan); mga dating kriminal; at ilang nagsimula bilang mga mang-uusig. Ang Patriarkang Tikhon ng Moscow, tagapagpahayag sa ilalim ng maagang estadong Sobyet, ay nasa tradisyon ng mga hierarko (tingnan ang San Tikhon ng Moscow). Ang punto ng pagkakaiba-iba ay walang iisang istilo ang kabanalan: iisang buhay ito sa magkakaibang ugali at kalagayan.
Paano naman ang “di-banal na mga santo” at mga santo ng upuan ng simbahan?
Isang pariralang naririnig sa mga bilog ng Orthodox na ang mga santo ay mga makasalanang hindi tumigil sa pagsisisi. Walang pagkapahiya ang tradisyon sa mga pagkukulang ng mga santo. Tatlong ulit na nagkaila kay Cristo si San Pedro, at minsang inusig ni San Pablo ang Simbahan. Itinatala ng mga buhay ng mga huling santo ang init ng ulo, kapalaluan at mahahabang pagkabigo na nadaig sa pamamagitan ng pagsisikap at biyaya. Ang karaniwang paraan ng Simbahan ng pagkukuwento ng gayong mga kuwento ay hindi ang pagdadahilan sa mga pagkukulang kundi ang pagpapakita ng magagawa ng Diyos sa mga ito.
Ang parehong lohika ang nagbubunga ng ideya ng mga santo ng upuan ng simbahan: mga di-pinangalanang mananampalataya na ang kabanalan ay nakatago, na tapat na dumadalo sa mga paglilingkod, nananalangin sa tahanan, sumusunod sa pag-aayuno at nag-aalaga sa kapwa. Walang nagkakanonisa sa kanila, at karamihan ay hindi kailanman umaasang maaalala. Ang kapistahan ng Lahat ng mga Santo ng Simbahan, na ipinagdiriwang sa Linggo pagkatapos ng Pentekostes, ay nagpaparangal sa lahat ng nakalugod sa Diyos, kilala at di-kilala. Paalala ito na ang kalendaryo ay sampol lamang. Para sa pagbabalik pagkatapos ng malubhang pagkabigo, na madalas naging huwaran ng mga santo, tingnan ang pagsisisi pagkatapos ng mabigat na kasalanan.
Paano dapat makitungo ang mga Kristiyanong Orthodox sa mga santo?
Pinararangalan ng mga Kristiyanong Orthodox ang mga santo; hindi nila sinasamba ang mga ito. Sa Diyos lamang ang pagsamba, samantalang pinararangalan ang mga santo bilang mga kaibigan ng Diyos na buhay sa Kaniya at nananalangin para sa atin. Ang saligan ng gawing ito ay ang turo ng Simbahan tungkol sa pakikipag-isa ng mga santo: kabilang sa Simbahan ang mga nasa lupa at ang mga namatay kay Cristo. Ang mga kahilingan sa mga santo ay simpleng kahilingan ng panalangin, tulad ng paghiling sa isang kaibigan (tingnan ang paghiling sa mga santo na ipanalangin tayo).
Ang pinakamabisang paraan ng pagsisimula ay alamin ang kanilang mga buhay. Maraming parokya ang nagbabasa ng santo ng araw sa mga paglilingkod, at pinangangalanan sila ng pang-araw-araw na kalendaryo (tingnan ang kalendaryo ng Simbahan). Pumili ng santong ang kuwento ay nakakausap sa inyo, basahin kung paano sila nakibaka, at hilingin ang kanilang mga panalangin. Maraming Orthodox ang may mga icon ng kanilang patron na santo sa tahanan, nagsisindi ng kandila sa araw ng santo, at dumadalo sa Banal na Liturhiya sa mga araw ng kapistahan (tingnan ang Banal na Liturhiya).
Mabuting gawi ang pagbasa ng mga buhay ng mga santo kasabay ng Kasulatan. Ang Audio Bible ay maginhawang paraan upang marinig ang mga Ebanghelyo at mga sulat na minahal mismo ng mga santo. Makatutulong ang pari sa nagsisimula sa tanong kung aling mga santo ang unang babasahin at kung paano manalangin sa kanila, sapagkat nakasalalay sa tao ang wastong patnubay.
